AKTUALNOŚCI 2022

Spis treści

A więc… — wojna?

stycz 2012 r.

styczeń 2022 r.

W styczniu 2022 roku historia zatoczyła koło. 10 lat temu decyzję o rezygnacji z prac nad projektem symboli powiatu międzychodzkiego podjął mój Tato. Nastąpiło to po prawie trzech latach prób ustalenia wzoru symboli, w oparciu o jego autorski system heraldyczno-weksylograficzny.

Powodem zakończenia współpracy z samorządem była niemożność wykonania dzieła w kształcie uzgodnionym w umowie, spowodowana naruszeniem istotnych interesów twórczych przez stronę trzecią.(1) Przyczyną były bowiem formalne działania Komisji Heraldycznej.(2)

Dla krótkiego zobrazowania tematu pozwolę sobie zamieścić zestawienie projektu odrzuconego (z lewej) z projektem, który wykonany został już po rezygnacji mojego Taty i uzyskał pozytywną opinię Ministra, na podstawie stosownej uchwały Komisji Heraldycznej (z prawej).

2. Projekt herbu powiatu międzychodzkiego — Jerzy Bąk 2011 | 3. Herb powiatu międzychodzkiego — Zbigniew Jakubowski 2013

Minęło 10 lat i stwierdzam, że… „historia” usilnie pragnie się powtórzyć. 17 stycznia po wielomiesięcznym dopytywanie się o o status quo sprawy, otrzymałem z Komisji Heraldycznej dokumentację z procedury opiniowania wzorów symboli powiatu sępoleńskiego.

Okazuje się, że 3 grudnia 2021 roku — po 8 miesiącach (sic!) od złożenia urzędowego wniosku na podstawie uchwały Komisji Heraldycznej wydana została przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji negatywna opinia w sprawie mojego projektu.(3)

Podkreślam ten fakt opóźnienia w wydaniu formalnej opinii — do czego organ zobowiązany jest ustawowo w terminie 3 miesięcy — ponieważ komisja na swoje usprawiedliwienie podała, iż dopiero w październiku 2020 roku otrzymała formalną możliwość pracy w trybie zdalnym.

Rzecz bowiem w tym, że wniosek o zaopiniowanie symboli został złożony w kwietniu 2021 roku — czyli prawie pół roku później — a wielomiesięczne opóźnienie wynikało raczej z braku chętnych do pracy nad jego zreferowaniem.

Po tej „drobnej” manipulacji czas na zasadniczą. Podstawą negatywnej opinii nie były istotne uchybienia natury heraldycznej, weksylologicznej, czy też rażąca sprzeczność z lokalną tradycją historyczną. Na decyzję wpłynęły bowiem „wątpliwości dotyczące realizacji plastycznej herbu”.(4)

Zanim zacytuję owe „wątpliwości” przywołam wzór odrzuconego projektu. Jest nim położony w srebrnym polu wizerunek uszczerbionej hybrydy kujawskiej z herbu wojewódzkiego — pół orła i pół lwa w przeciwnym zwrocie, złączone pod wspólną koronąponad dwiema wstęgami falistymi.

4. Projekt herbu powiatu sępoleńskiego — Aleksander Bąk 2021

Podniesione w ramach oceny projektu graficznego herbu „wątpliwości” Komisji Heraldycznej uwypuklają istotny problem, związany z praktyką opiniowania przez nią utworów plastycznych, jakimi są herby samorządów i rzeczywistym zakresem kompetencyjnym, przyznanym ustawą.

Choć przedmiotowa ustawa o odznakach i mundurach nie zakazuje powołania zawodowych plastyków na członków Komisji Heraldycznej — cytat:(5)

  • Do składu Komisji Heraldycznej powołuje się w szczególności: osoby wyróżniające się wysokim poziomem wiedzy z zakresu heraldyki i weksylologii, przedstawicieli organizacji, których statutowe cele związane są z heraldyką i weksylologią oraz przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego.

to wieloletnia praktyka ustalania jej składu skutkuje ewidentną ułomnością merytoryczną organu opiniodawczo-doradczego w zakresie wizualnym.

Ponieważ trudno omawiać tę kwestię jedynie „suchym” tekstem, dlatego dla lepszego zrozumienia problemu pozwolę sobie go „zobrazować”. Poniżej zamieszczam porównawczo wzory symboli z wizerunkiem „lwa”, wykonane przez samych członków Komisji Heraldycznej.

Tak — proszę się nie dziwić — członkowie państwowego organu opiniodawczo-doradczego, biorąc udział w urzędowej procedurze regulowanej ustawowo, jednocześnie — w ramach swojej prywatnej praktyki — sami projektują symbole oraz wzajemnie je sobie opiniują.

5. Projekt herbu gminy Władysławów — Piotr Gołdyn 2019 | 6. Herb gminy Gołymin-Ośrodek — Robert Szydlik 2019

Żeby jednak nie było, że dybię tylko na radosną twórczość heraldycznych komisarzy, przedstawiam poglądowo także projekty innych autorów, które mocą decyzji Komisji Heraldycznej otrzymały pozytywną opinię, a podpisem ministra RP uzyskały status urzędowych znaków tożsamościowych.

7. Herb gminy BulkowoTadeusz Gajl 2012 | 8. Herb gminy Szelków — Kamil Wójcikowski / Robert Fidura 2012

Warto w tym miejscu ujawnić — bo sami autorzy informacją tą się nie chwalą — że oba powyższe projekty otrzymały specjalny zapis w uchwale Komisji Heraldycznej, zatwierdzonej podpisem jej Przewodniczącego:

  • (dla herbu z lewej) Komisja pragnie też wyrazić uznanie dla kunsztu autora projektów i z przyjemnością zauważa, że herb gminy Bulkowo należy do najpiękniejszych spośród setek zaopiniowanych dotychczas symboli.(6)

  • (dla herbu z prawej) Komisja wyraża uznanie dla profesjonalnego wykonania wyżej wymienionych symboli.(7)

Zainteresowanych ogólną informacją o Komisji Heraldycznej — podstawie prawnej jej powołania, przyznanych kompetencjach, składzie, kontrowersjach oraz jej Przewodniczącym — odsyłam (na razie) do Wikipedii .

Powróćmy teraz do merytorycznej oceny projektu herbu powiatu sępoleńskiego w zakresie zgodności z zasadami heraldyki, weksylologii i miejscową tradycją historyczną. Zgodnie z prawem stanowi ona podstawę wyrażenia opinii właściwego Ministra w przedmiotowej sprawie.

Jedynym zastrzeżeniem w uchwale Komisji Heraldycznej, które mogłoby być uznane za merytorycznie związane z wyżej wymienionym obszarem, jest zakwestionowanie użycia wizerunku dwóch rzek, uznanego za „nie mówiący niczego szczególnego o lokalnej społeczności powiatu”.

Wedle założ dwie falowane wstęgi podkreślać mają historyczne znaczenie lokalnych rzek. Rzeka Kamionka stanowiła przez wieki północną rubież Wielkopolski oraz wyznacza północną granicę Krajny. Na rzece Łobżonce (dawniej Kaszubka) biegła przedwojenna granica z Niemcami.

W tym kontekście postawiony zarzut dowodzi raczej braku umiejętności czytania ze zrozumieniem założeń Ekspertyzy historyczno-heraldycznej, dla kompetentności której komisja wyraziła swoje uznanie (sic!). Poza tym to samorząd ma prawo decyzji o źródłach ważnej dla niego symboliki.

Co więcej — Komisja Heraldyczna nie kwestionowała wizerunku rzek o podobnym znaczeniu dla lokalnej społeczności w projektach jej członków oraz osób zaprzyjaźnionych z Przewodniczącym. Nie było to też merytoryczną przyczyną dla formalnego odrzucenia opiniowanych wzorów symboli.

9. Herb gminy MarianowoAlfred Znamierowski 2018 | 10. Herb gminy Rewal — Alfred Znamierowski 2012
11. Herb gminy Puławy — ks. Paweł Dudziński 2013 | 12. Herb gminy Dynów Kamil Wójcikowski / Robert Fidura 2019

Najwyraźniej część grona Komisji Heraldycznej, świadoma braku podstaw merytorycznych dla odrzucenia projektu, postanowiła podważyć opracowanie od strony realizacji plastycznej herbu. Oto lista „wątpliwości” wyartykułowanych w uzasadnieniu do uchwały:(4)

  • dziwne jest przedstawienie lwa

  • zastrzeżenie budzi biały kontur


  • dziwny „gest” lwiej łapy, wyglądającej na dodatek jak skrzydło


  • kształt głowy (bardziej niedźwiedzia)


  • za mała jest korona
, która umieszczona na dwóch łbach (lwim i orlim) rozmiarem pasuje raczej tylko na jeden z nich

  • brak zaznaczenia na niej diademu
.

Niestety powyższe wątpliwości nie zostały opatrzone wyjaśnieniem — dlaczego przedstawienie lwa jest dziwne, a biały kontur budzi zastrzeżenie? — co dziwnego jest w „geście” lwiej łapy? — dlaczego korona ma być wielkości XXL, skoro historycznie osadzona była jedynie na głowie lwa?

Do pojęcia „dziwne” przedstawienie lwa odnoszą się projekty przywołane wcześniej. Poniżej kolejne zestawienie pozytywnie zaopiniowanych projektów — w tym także autorstwa członków komisji — w kontekście budzącego zastrzeżenie konturu oraz braku zaznaczenia diademu w koronie.

13. Herb gminy Studzienice — Alfred Znamierowski 2010 | 14. Herb gminy Lanckorona — Alfred Znamierowski 2018
15. Herb gminy Koźminek — Gerard Kucharski 2021 | 15. Projekt herbu miasta Suwałki — Alfred Znamierowski 2019

Zostawiając prawnikom ministerstwa analizę znaczenia pojęcia «wątpliwość» dla ważności aktu prawnego, nietrudno zauważyć, że uzasadnienie Komisji Heraldycznej nie podnosi w stosunku do odrzuconego projektu żadnych istotnych zastrzeżeń z obszaru właściwego jej kompetencjom.

Więcej — pisemne uzasadnienie opinii uznać można za dowód na ich rażące przekroczenie. W konsekwencji — moim osobistym zdaniem — opinia Ministra, jako centralnego organu administracji rządowej, wydana została w oparciu o dokument noszący znamiona ewidentnego deliktu.

W gronie komisji nie ma ekspertów-plastyków, posiadających zarówno zawodowe doświadczenie profesjonalnego projektowania grafiki użytkowej, jak i dydaktyków, dysponujących uprawnieniami do opiniowania utworów plastycznych na poziomie akademickim.

Wieloletnia praktyka „orzecznictwa” Komisji Heraldycznej w tym zakresie dowodzi, że na ocenę wizerunku plastycznego muszą mieć wpływ wyłącznie osobiste gusta części jej członków lub osobiste preferencje personalne.

Może i o gustach się nie dyskutuje, ale w tym przypadku świadczy to — eufemistycznie ujmując — nie tylko o nieprofesjonalnej uznaniowości w opiniowaniu organu tej rangi, ale przede wszystkim o naruszeniu etyki i dobrych obyczajów, jeśli nie wręcz prawa.

17. gmina Bulków 2012 | gmina Szelków 2012 | gmina Gołymin-Ośrodek 2019 powiat węgorzewski 2018 | powiat ostrołęcki 2021 | miasto Knurów 2018

Wewnętrzna procedura nie przewiduje stenogramu z prac na posiedzeniach. Szczątkowy protokół nie ujawnia diametralnie różnych stanowisk. Nie ma nawet formularza imiennego głosowania. Jednak decyzja z podpisem przewodniczącego zostaje wydana w imieniu całej komisji.

Zdziwienie budzi także fakt, iż akurat w przypadku opiniowania projektu herbu powiatu sępoleńskiego Komisja Heraldyczna nie skorzystała z często stosowanej formuły konsultacyjnej (bez wydawania formalnej opinii), lecz od razu zadecydowała o wydaniu negatywnej opinii.

Ponieważ Minister SWiA nie jest wyposażony w narzędzia, umożliwiające weryfikację uzasadnień uchwał Komisji Heraldycznej, zostaje niejako „zmuszony” do wydania negatywnej opinii administracyjnej, od której — wedle stanowiska Przewodniczącego — odwołanie nie przysługuje.(8)

Formalnie na pierwszy rzut oka — szczególnie dla niewtajemniczonych — „w papierach wszystko się zgadza”. Nikomu też nie przyjdzie do głowy kwestionowanie kompetencji osób, powołanych z rekomendacji Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, MSWiA, czy też MKiDN.

Dopiero jednak głębsza analiza procedur i praktyki opiniowania projektów członków ustawowego organu w kontrze do projektów „zewnętrznych” autorów, odsłania prawdziwe intencje anonimowych krytyków z urzędu. Takie „orzecznictwo nosi znamiona działania ad personam.

W powyższym kontekście trudno mi zatem nie uznać negatywnej opinii w sprawie projektu herbu powiatu sępoleńskiego za… casus belli. Kolokwialnie rzecz ujmując — panowie poszli na zwarcie. Dla jasności — myślę o pewnej grupie członków, działających wspólnie i w porozumieniu.

Żeby było bowiem jasne — mam pełną świadomość indywidualnego zróżnicowania Komisji Heraldycznej pod względem osobistym, kompetencyjnym, a także moralnym. Niestety, z uwagi na anonimowość procedur, ogólna ocena jej działań siłą rzeczy będzie obciążać ją in gremio.

To tytułem wstępu do szerszego omówienia problematyki związanej z wieloletnimi praktykami Komisji Heraldycznej. W tle są nie tylko zaniedbania z jej początków, w zakresie jej umocowania, kompetencji, wyboru członków, opracowania czytelnych procedur i zasad opiniowania.

To także brak jakichkolwiek konsekwencji wobec Komisji Heraldycznej ze strony uprawnionego organu centralnej administracji rządowej po oficjalnym proteście środowiska historyków KN PAN w roku 2014,(9) „zamiecionym pod dywan” przez ówczesne Ministerstwo AiC.(10)

To budzący wątpliwość „parasol ochrony”, rozłożony nad członkami Komisji Heraldycznej, parającymi się prywatnie projektowaniem herbów samorządowych, oraz pozytywne opiniowanie wzorów symboli, stanowiących bezumownie zapożyczone wzory lub „dziwolągi heraldyczne”.

To korzystanie z urzędowego tytułu członka Komisji Heraldycznej przy pozyskiwaniu zleceń ze strony samorządów oraz powoływanie się przez jednego z oferentów na rynku usług heraldycznych na osobistą znajomość z Przewodniczącym Komisji Heraldycznej.(11)

A przede wszystkim to skandal z piastowaniem do dziś stanowiska Przewodniczącego przez osobę (duchowną), której w postępowaniu habilitacyjnym dwukrotnie udowodniono plagiat w dorobku naukowym,(12) a która w głosowaniach wykorzystuje swój głos, jako decydujący (sic!).

Upłynął aż nadto długi czas, aby w Komisji Heraldycznej nastąpiła autorefleksja i dokonało się „samooczyszczenie” oraz moralne nawrócenie. Teraz trzeba już tylko ciąć. Jak to napisałem 14 października 2021 roku: Już siekiera jest przyłożona do korzenia drzewa.(13)

PS. Przedstawione w treści tekstu autorskie wizerunki herbów opublikowane zostały wyłącznie ad exemplum, a nie ad personam.

Temat będzie kontynuowany.

--Źródła:
  1. Porozumienie z dnia 19 stycznia 2012 r. pomiędzy Powiatem Międzychodzkim a Jerzym Bąkiem — archiwum własne
  2. Pismo Przewodniczącego Komisji Heraldycznej DAP-KWSUST-78-102/11/GL z dn. 27.12.2011 r. — APKH
  3. Opinia Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie zaopiniowania projektów herbu, flagi, bannera, flagi stolikowej, pieczęci i sztandaru oraz Odznaki Honorowej Powiatu Sępoleńskiego z dn. 13 grudnia 2021 r.Archiwum Podręczne Komisji Heraldycznej
  4. Załącznik do uchwały nr 69-2186/O/2021 — Uchwała Komisji Heraldycznej w sprawie symboli powiatu sępoleńskiego — APKH
  5. Ustawa z dnia 21 grudnia 1978 r. o odznakach i mundurach (Dz.U. 1978 nr 31 poz. 130
  6. Załącznik do uchwały nr 107-1033/O/2012 Uchwała Komisji Heraldycznej w sprawie symboli gminy Bulkowo — APKH
  7. Załącznik do uchwały nr 99-1841/O/2012 — Uchwała Komisji Heraldycznej w sprawie symboli gminy Szelków — APKH
  8. Pismo Przewodniczącego Komisji Heraldycznej DAP-KH-78-102/11/GL z dn. 27.12.2011 r. — APKH
  9. Pismo Przewodniczącego Zespołu Nauk Pomocniczych Historii i Edytorstwa przy Komitecie Nauk Historycznych PAN do Ministra Administracji i Cyfryzacji z dn. 4 grudnia 2014 r. — archiwum własne
  10. Pismo Podsekretarza Stanu Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji DAP-WZPK.75.34.2015 z dn. 31.03.2015 r. — archiwum własne
  11. Korespondencja ze Starostwem Powiatowym w Międzychodzie z dn. 19 sierpnia 2011 r. — archiwum własne
  12. Uchwała nr 9-2019/2020 z dnia 21 stycznia 2020 r. w sprawie wyrażenia negatywnej opinii dotyczącej odwołania dra Pawła Dudzińskiego od Uchwały nr 4-2019/2020 Rady Dyscypliny Historia z dnia 12 listopada 2019 r. w sprawie odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego w dziedzinie nauk humanistycznych w dyscyplinie historiawnh.umk.pk
  13. Chcieć to móc, Aleksander Bąk, Aktualności 2021-1, jakiznaktwoj.pl 14.10.2021 r. (Mt 3,10)
  14. Pismo Przewodniczącego Komisji Heraldycznej DAP-KWSUST-73-33/2016 z dn. 6.04.2017 r. — APKH

Ilustracje:
  1. Pojedynek króla Artura z czarną bestiąL'estoire de Merlin 1316, British Library
  2. Projekt herbu powiatu międzychodzkiego — Jerzy Bąk 2011
  3. Herb powiatu międzychodzkiego — Zbigniew Jakubowski / Artur Paczesny / Robert Jędrzejczak 2013
  4. Projekt herbu powiatu sępoleńskiego — Aleksander Bąk 2021
  5. Projekt herbu gminy Władysławów — Piotr Gołdyn 2019
  6. Herb gminy Gołymin-Ośrodek Robert Szydlik 2019
  7. Herb gminy BulkowoTadeusz Gajl 2012
  8. Herb gminy Szelków — Kamil Wójcikowski / Robert Fidura 2012
  9. Herb gminy Marianowo — Alfred Znamierowski 2018
  10. Herb gminy Rewal — Alfred Znamierowski 2012
  11. Herb gminy Studzienice Alfred Znamierowski 2010
  12. Herb gminy Puławy — ks. Paweł Dudziński 2013
  13. Herb gminy Dynów — Kamil Wójcikowski / Robert Fidura 2019
  14. Herb gminy Lanckorona — Alfred Znamierowski 2018
  15. Herb gminy Koźminek — Piotr Gołdyn 2021
  16. Projekt herbu miasta Suwałki — Alfred Znamierowski 2019
  17. Zestawienie detali wzorów herbów pozytywnie zaopiniowanych przez Komisję Heraldyczną

[P] 27.01.2022

Habeas corpus

Przywilej jedlneńsko-krakowski

Władysław II Jagiełło

Jedlnia — 4 marca 1430 r.

Kraków — 9 stycznia 1433 r.

[…] Następnie przyrzekamy i zaręczamy, iż żadnego ziemianina posiadacza własności gruntowej, nie będziemy za jakieś wykroczenia lub winę więzić, ani nie wydamy nakazu uwięzienia i nie będziemy go wcale karać, jeśli w sądzie w sposób rozumny nie udowodni się jemu winy i jeśli sędziowie tej krainy, w której ten ziemianin mieszka, nie wydadzą go w ręce nasze lub naszych starostów.

Wyjątek jednak stanowić będzie człowiek, którego przyłapałoby na kradzieży lub na jakimś publicznym przestępstwie, jak np. na podpaleniu, rozmyślnym zabójstwie, porywaniu panien i niewiast, pustoszeniu i rabowaniu wsi, podobnie tacy, którzy nie chcieliby złożyć należnej kaucji, stosownie do wielkości wykroczenia lub winy.

Nikomu zaś nie będziemy zabierać dóbr i posiadłości, chyba że uprawnieni sędziowie lub nasi baronowie przedstawią go nam jako sądownie skazanego. […] 1

9 stycznia 1433 roku w Krakowie król Władysław Jagiełło potwierdził przywileje, otrzymane przez szlachtę i duchowieństwo Korony, w zamian za obietnicę objęcia tronu przez jego najstarszego syna Władysława (Warneńczyka).

Dokument ustanowiony w 1430 roku w Jedlni zapewniał szlachcie monopol na dostojeństwa kościelne oraz zawierał obietnicę rozszerzenia obowiązujących w Koronie praw również na należące do niej ziemie ruskie, zamieszkane przez szlachtę prawosławną.

Nowością na miarę europejską było wprowadzenie zasady habeas corpus, czyli nietykalności osobistej szlachty. Zakazano uwięzienia i konfiskaty dóbr ziemskich bez wyroku sądowego. Dało to polskiej szlachcie prawa procesowe, które nie istniały dotychczas w żadnym innym kraju.

Podobną zasadę wprowadzono prawie 250 lat później w Anglii za rządów króla Karola II. Była to ustawa Habeas Corpus Act z 1679 roku zakazująca organom państwa aresztowania poddanego bez zezwolenia sądu.

Wyrażenie habeas corpus oznacza «[rozkazujemy], aby ciało [zatrzymanego] zostało [wniesione do sądu]». Pełne wyrażenie habeas corpus [coram nobis] ad subjiciendum oznacza «masz osobę [przed nami] w celu poddania (sprawy badaniu)». 2

Są to sformułowania z anglo-francuskich dokumentów z XIV wieku, nakazujących postawienie osoby przed sądem lub sędzią, używane w celu ustalenia, czy osoba ta jest legalnie przetrzymywana.

--Źródła:1. Przywilej jedlneńsko-krakowski — Muzeum Historii Polski2. Online Etymology Dictionary
Ilustracje:• Przywilej jedlneńsko-krakowski © Muzeum Narodowe w Krakowie• Habemus Corpus Act, London 1681 © Library of Congress
[P] 09.01.2022

Wara wam od gniazda!

--Gniazdo orła morskiego — Kurzeme, ŁotwaLatvijas Ornitoloģijas biedrība / Latvijas Dabas fonds © dabasdati.lv
[P] 06.01.2022

Epifania — korony z głów!

Epifania

Uroczystość Objawienia Pańskiego

6 stycznia

Carousel imageCarousel imageCarousel image

Królowie Cię ujrzą, staną zdumieni,

Książęta całej ziemi na twarz upadną,

Bo Ja Cię wybrałem — Ja Cię wybrałem.*

Jako, że zgodnie z tradycją Kościoła Katolickiego w dniu 6 stycznia przypada liturgiczna Uroczystość Objawienia Pańskiego — zwana potocznie „Świętem Trzech Króli” — pozwolę sobie przywołać zeszłoroczny wpis zamieszczony przy tej okazji.**

Czy wiecie, że… na obrazie przedstawiającym Adorację Trzech Króli został uwieczniony król Władysław Jagiełło?

Na pewno nie wiedzieliście — ale już teraz wiecie. Przedstawienie Jagiełły widnieje na rewersie tryptyku ołtarza Matki Boskiej Bolesnej z kaplicy Świętokrzyskiej krakowskiej katedry na Wawelu. Król odziany jest w zieloną szatę obszytą sobolowym futrem. W prawym ręku trzyma dar, a lewą unosi królewską koronę w geście powitania i czci.

Kaplica Świętokrzyska została ufundowana przez jego syna — Kazimierza Jagiellończyka. Zarówno ołtarz jak i tryptyk powstały zapewne po jej ukończeniu w roku 1470. Portret króla odpowiada jego rzeźbie z płyty nagrobka, wykonanego prawdopodobnie jeszcze za życia Władysława Jagiełły.

Trzech Króli to tradycyjna nazwa święta Objawienia Pańskiego. Objawienie — czyli Epifania (od greckiego επιφάνεια) — jest jednym z pierwszych świąt przyjętych przez chrześcijańską wspólnotę. Dowodzić tego może przedstawienie zachowane na fresku w rzymskich katakumbach Pryscylli z III wieku. Fresk z tzw. kaplicy Greckiej można zobaczyć online na Google Maps.

Także z katakumb Pryscylli pochodzi tabliczka nagrobna Severy z przedstawieniem Pokłonu. Widnieją na niej postaci w charakterystycznych frygijskich czapkach, umieszczane często na wczesnochrześcijańskich sarkofagach z IV wieku.

Najbardziej znany wizerunek Baltazara, Melchiora i Gaspara zachowany został na mozaice bizantyńskiej z VI wieku w bazylice w Rawennie.

Kim byli przybysze nie zostało jednoznacznie wyjaśnione. Zapisy z Ewangelii opisują ich jako Mędrców ze Wschodu. Określenie Mag (od greckiego μαγοι) oznaczać może przede wszystkim uczonego lub też kapłana. Historyczne zapisy potwierdzają obecność klanów kapłańskich w starożytnej Persji. Niektóre z nich rościły sobie prawa do władzy królewskiej.

Epifania oznacza opisane w Ewangeliach wydarzenie, ujawniające mesjańskie posłannictwo Jezusa. Są nimi Objawienie Pańskie, Chrzest w Jordanie oraz Cud w Kanie Galilejskiej. Wedle jednej z interpretacji to właśnie pierwsze litery ich łacińskich określeń mają tworzyć kreślony kredą na drzwiach tradycyjny monogram C+M+B:

  • cognitio — poznanie

  • baptisma — chrzest

  • matrimonium — małżeństwo.

Skrót wyjaśniany jest jednak najczęściej zapisem domniemanych imion trzech królów-mędrców — Caspra, Melchiora i Baltasara. Inna interpretacja wywodzi go z błogosławieństwa:

  • Christus mansionem benedicat (Chrystus dom błogosławi).

--* II Pieśń Sługi Jahwe (Iz 49,7)** Czy wiecie, że… — Aleksander Bąk, Aktualności2021-1, 6.01.2021
Ilustracje:• Animacja na podstawie kadrów filmu «The Christ Child» © Intellectual Reserve, Inc / BonComAdoracja Trzech Króli — tryptyk Matki Boskiej Bolesnej, kaplica Świętokrzyska na Wawelu XV wiek; za: Wikipedia / Malarstwo gotyckie w Polsce, DiG 2004Władysław Jagiełło — portret z tryptyku i rzeźba z nagrobka © DiG / Katedra Królewska na Wawelu• Adoracja Trzech Króli — fresk z katakumb Pryscylli III wiek © Muzeum Watykańskie• Adoracja Trzech Króli — płytka nagrobna z katakumb Pryscylli IV wiek © !Storax / Flickr• Adoracja Trzech Magów — płaskorzeźba z sarkofagu IV wiek © Muzeum Watykańskie• Adoracja Trzech Magów — mozaika z bazyliki Sant'Apolinare Nuovo Rawenna VI wiek; za: Wikipedia / Nina-no
[P] 06.01.2022

Witaj w roku 2022!

Nowy Rok

1 stycznia 2022 r.

Wszystkim, którzy tu zaglądają — „po znajomości”, z ciekawości, czy też z przypadku, albo choćby tylko „kontrolnie” — życzę na kolejne 365 dni prawdziwego Pokoju.

--

* Ez 18,32


[P] 01.01.2022

Jaki ZnakTwój?

Sylwester

31 grudnia 2021 r.

Średniowieczne bestiariusze — czyli ówczesne encyklopedie przyrodnicze — wśród ptactwa wymieniały także pewnego białego ptaka. Źródłem informacji o nim miał być grecki Fizjolog (Φυσιολόγος) — egzegetyczny tekst, który opisywał go jako w pełni białego, w którym nie było nic, co miało czarne wybarwienie.

Ptaka tego nazywano Caladrius. Bestiariusz Aberdeen opisuje go następująco:

Jego odchody leczą zaćmę oczu. Można go znaleźć w rezydencjach królewskich. Jeśli ktoś jest chory, będzie wiedział od caladriusa, czy przeżyje, czy umrze. Jeśli choroba człowieka jest śmiertelna, caladrius odwróci głowę od chorego. Ale jeśli choroba nie prowadzi do śmierci, ptak patrzy mu w twarz i bierze całą chorobę na siebie. Wzbija się w powietrze, ku słońcu, wypala chorobę i rozprasza ją, a chory zostaje uzdrowiony.*

W ramach chrześcijańskiej egzegezy autor bestiariusza wyjaśnia znaczenie symboliki skrytej pod przedstawieniem białego ptaka:

Caladrius reprezentuje naszego Zbawiciela. Nasz Pan jest czysto biały bez śladu czerni, «On grzechu nie popełnił, a w Jego ustach nie było podstępu.» (1 P 2:22). Ponadto Pan, zstępując z wysokości, odwrócił swoje oblicze od Żydów, ponieważ nie wierzyli, i zwrócił się do nas, pogan, zabierając naszą słabość i nosząc nasze grzechy; wzniesiony na drzewie krzyża i wznoszący się wysoko, «Wstąpiwszy do góry wziął do niewoli jeńców, rozdał ludziom dary.» (Ef 4, 8).

Każdego dnia Chrystus, podobnie jak caladrius, towarzyszy nam w naszej chorobie, bada nasz umysł, kiedy się spowiadamy i uzdrawia tych, którym okazuje łaskę pokuty. Ale odwraca twarz od tych, których serca nie okazują skruchy. Tych odrzuca; ale tych, do których zwraca swoją twarz, ponownie uzdrawia.

Ale, mówisz, ponieważ caladrius jest nieczysty zgodnie z prawem, nie powinien być porównywany do Chrystusa. Jednak Jan mówi o Bogu: «A jak Mojżesz wywyższył węża na pustyni, tak potrzeba, by wywyższono Syna Człowieczego, aby każdy, kto w Niego wierzy, miał życie wieczne.» (J 3:14-15); a zgodnie z prawem «wąż był bardziej przebiegły niż wszystkie zwierzęta lądowe, które Pan Bóg stworzył.» (Rdz 3,1). Lew i orzeł są nieczyste, a jednak są podobne do Chrystusa z powodu ich królewskiej rangi, ponieważ lew jest królem zwierząt; orzeł, królem ptaków.*

W aktualnej dyskusji o wizerunku narodowych symboli Rzeczypospolitej Polskiej trudno nie odnieść wrażenia, że wciąż umyka zasadnicze pytanie — jaka rzeczywistość leży u ich podstaw. Co jest prawdziwym źródłem polskiej symboliki? Jakie treści niesie sobą Orzeł Biały?

Kładzie się nacisk na detale obrazowania znaku, jego stylizację — a nawet rysowanie go „cieńszą kreską”, bez wnikania w sens ideowy. Z pozycji „eksperckich” buduje się narrację, która prowadzi do negacji sacrum. Próbuje się kreować i omawiać symbol z pozycji profaum i z użyciem nieadekwatnych narzędzi.

Z kolei wnioski o „chrystianizację” znaku — przez dodanie insygniów odpowiedniego kształtu — obnażają zarówno brak rozumienia ich znaczenia, jak i sfery, o którą chce się „zadbać”. Znamionują brak świadomości, że polityczny gest wypacza Chrystusowe przesłanie — Królestwo moje nie jest z tego świata.

Pytanie Jaki Znak Twój? to nie tylko postawienie znaku zapytania przy weryfikacji swojej narodowej tożsamości. To wezwanie do pogłębienia wiedzy — kim naprawdę jestem jako człowiek? Co jest motywem i celem życia? Jakie wartości decydują o codziennych wyborach?

Można iść przez życie pod sztandarami wiary, nauki, tradycji, humanizmu, demokracji, etc., a jednocześnie świnić się pod maską naukowej eksperckości, europejskiej tolerancji lub religijnej tradycji. W barwach biało-czerwonych, tęczowych, a nawet w białej koloratce — wszystko jedynie w imię wybujałego Ego.

Odpowiedź na pytanie Jaki Znak Twój? nie może być tylko teoretyczna. Rzeczywistą odpowiedź ukazuje bowiem jedynie sposób życia. Bo tym jest właśnie prawdziwe Credo — wyznawanie wiary poprzez świadectwo. Do tego wzywa naczelny symbol państwa, którego źródłem nie jest sfera profanum, lecz sacrum.

I co najważniejsze — Orzeł Biały to symbol, emanacja rzeczywistości, w której on sam uczestniczy i do której odsyła. Tą rzeczywistością jest obszar świata duchowego — Transcendencja przez duże „T”. Korzenie tego znaku wrośnięte są w chrześcijaństwo.

Piszę o tym w kontekście nadchodzącego roku 2022. Wszelkie znaki na politycznym niebie wskazują, że ścieżka legislacyjna Ustawy o symbolach państwowych RP zostanie doprowadzona do końca. To jednak wyzwanie nie tylko polityczne czy też prawne. To także wyzwanie osobiste — a więc moralne.

Wszystkim, którzy zamierzają przyłożyć do tematu swoją rękę (a wiem, że również piętę), życzę stanięcia w Prawdzie o sobie. Jednym słowem — Nawrócenia. Odnoszę bowiem wrażenie, iż „duch” dotychczasowej dyskusji daleki jest od świadomości, że przed wejściem na tę ziemię należałoby najpierw zdjąć sandały.

Amen.

--

* CaladriusAsmole Bestiary, XII w. — Bodleian Library

Ilustracje:

  • Caladrius— Ashmole Bestiary © Bodleian Library

  • Caladrius— grafika na podstawie miniatury z Aberdeen Bestiary © University of Aberdeen

  • Chrystus w Majestacie — The Bury Bible © The Parker Library, Corpus Christi College, Cambridge

  • Orzeł Biały — Z. Z. Kamińscy © Aleksander Bąk — archiwum własne


[P] 31.12.2021