AKTUALNOŚCI 2022

Spis treści

20 lat Dnia Polskiej Niezapominajki

Dzień Polskiej NiezapominajkiAndrzej ZalewskiPogram 1 Polskiego Radia15 maja 2002 r.

20 lat temu obwołano 15 maja Dniem Polskiej Niezapominajki. Autorem pomysłu był Andrzej Zalewski — redaktor Programu 1 Polskiego Radia — który w swojej audycji Ekoradio zasugerował, by obok Walentynek wprowadzić w Polsce Święto Polskiej Niezapominajki.

Niezapominajka to rodzaj roślin z rodziny ogórecznikowatych. Obejmuje prawie 100 gatunków roślin zielnych, które występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego na obu półkulach. Zasiedlają bardzo różne siedliska: miejsca suche i piaszczyste wydmy, trawiaste murawy, zarośla i lasy, miejsca wilgotne i płytkie wody, a także wysokie piętra górskie.

W XIV wieku niezapominajka stała się symbolem angielskiego króla Henryka IV na wygnaniu. Jest też oficjalnym kwiatem stanu Alaska. Etymologia polskiej nazwy wywodzona jest od niemieckiego Vergißmeinnicht. Potoczna nazwa niezabudka ma zdecydowanie słowiański źródłosłów. Bywa też nazywana trawą skorpiona z uwagi na wygląd zawiniętej łodyżki kwiatowej.

W dosłownym tłumaczeniu z języka greckiego nazwa rodzajowa Myosotis (μυοσωτίς) to „mysie ucho” (μῦς, μυός — mysz) i οὖς (ωτός — ucho). Źródłem jest podobieństwo zaokrąglonych i owłosionych liści niezapominajki do uszu myszy. Dla porównania jej nazwa w innych językach:

  • Pomněnka — czeski

  • Forget me not — angielski

  • Vergißmeinnicht — niemiecki

  • Незабудка (Niezabudka) — ukraiński / białoruski / rosyjski

  • Neužmirštuolė — litewski

  • Neaizmirstules — łotewski

  • Lõosilm — estoński

  • Nefelejcs — węgierski

  • Potočnica — chorwacki

  • Lemmikit — fiński

  • Nontiscordardimé — włoski

  • Nomeolvides — hiszpański

  • Myosotis — francuski

  • Unutmabeni — turecki

  • Forglemmigej — duński

  • Fórglemmigej — szwedzki

  • Forglem-mig-ikke — norweski

  • Vergeet-mij-nietje — niderlandzki

  • Μη με λησμόνει (Mi me lismonei) — grecki

  • 勿忘草属 (Wu Wang Cae) — chiński

  • ワスレナグサ (Wasurena gusa) — japoński

--Niezapominajka (Myosotis L) — Wikipedia
Ilustracje: Niezapominajka — Pixabay / JaStraForget-me-not (Myosotis sylvatica) — Book of Flower Studies, Master of Claude de France 1510–1515, Francja © The Metropolitan Museum of Art
[P] 15.05.2022

Bąk na żywo!

Najwyższy czas na autopromocję — od maja na autorskim portalu — «BĄK NA ŻYWO»!

Zapraszam :)

--aleksanderbak.pl
[P] 14.05.2022

Testament Marszałka na czasy kryzysów

Śmierć Józefa Piłsudskiego12 maja 1935 r.

Przy okazji 87. rocznicy śmierci Marszałka Józefa Piłsudskiego, pozwalam sobie przypomnieć znaczący urywek jego przemówienia sprzed 95 lat: *

«Mówię to śmiało, gdyż jest to moja prawda, jako Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza podczas wojny, prawda, którą śmiało zostawiam historii, jako prawdę przeze mnie zbadaną aż do dna, a odczutą bardziej boleśnie, niż wszystkie inne prawdy.

Mogę panom powiedzieć, że system moich kalkulacyj zawsze rozbijał się nie o co innego, jak o tę siłę agentur obcych, płatnych przez obcych dla szkodzenia Polsce, aby nie była ona zbyt silna, aby nie miała tej siły, jaką mogłaby mieć w tej czy innej chwili.

Nieraz myślałem sobie, moi panowie, że tak wstrętnej prawdy żadne państwo nigdy w swoim życiu nie miało i gdy szukałem porównań historycznych, znajdowałem zawsze momenty upadku Polski, gdy, proszę panów, ludzie dzielili się pomiędzy sobą tylko tym, od kogo pensję brali, czy od protektorki Polski — imperatorowej Katarzyny II, czy od przyjaciela Polski — Fryderyka Wielkiego, czy od trzeciej konkurentki — Marii Teresy. […]

Lecz zwycięstwa nad agenturami nie odnieśliśmy wcale. Agentury, jak jakieś przekleństwo idą dalej bok w bok i krok w krok. Moi panowie, gdym wziął za temat tę prawdę, wybrałem ją rozmyślnie i nie dla czego innego, jak dlatego, aby kropkę nad „i” postawić, aby nie było powiedziane, że my musimy menażować** prawdy agentury.

Polskę, być może, czekają i ciężkie przeżycia. Podczas kryzysów — powtarzam — strzeżcie się agentur. Idźcie swoją drogą, służąc jedynie Polsce, miłując tylko Polskę i nienawidząc tych, co służą obcym.»

Powyższy tekst to część wystąpienia Józefa Piłsudskiego, wygłoszonego w sierpniu 1927 roku podczas Święta Legionów w Kaliszu. Przytoczyłem je rok temu w artykule: W kryzysach strzeżcie się agentur! przy okazji prowokacji przeprowadzanych przez Białoruś na granicy z Polską.

Miniony rok dobitnie wykazał, że po prawie 100 latach w sytuacji geopolitycznej niewiele się nie zmieniło. Ostrzeżenie Marszałka jest nadal bardzo aktualne. W szczególności uwagę polskich służb winny przykuwać na pozór „drobne” wydarzenia, które mogą dawać pożywkę antypolskiej narracji w wymiarze międzynarodowym.

I nie jest tak, że przeciw Polsce gra wyłącznie rosyjska agentura. Równie silne znaczenie ma aktywność służb Niemiec. Bez wątpienia działania na rzecz własnego interesu prowadzi Ukraina, USA, Wielka Brytania, Francja i Izrael. Bywa, jest on zbieżny z polskim, ale bywa też tak, że obce agentury współgrają ze sobą w kontrze do polskich interesów.

Dlatego w obliczu otwartej wojny tuż za polską granicą ogromną odpowiedzialność ponoszą także media, relacjonujące bieżące wydarzenia. Nie może być tak, że w duchu źle pojętej „solidarności” z Ukrainą, pobłaża się lub usprawiedliwia „kobiecymi emocjami” naruszenie statusu dyplomatycznego reprezentanta obcego państwa — choćby najbardziej (zło)wrogiego.

Dziennikarzom, którzy wydają się nie rozumieć wagi prawa do «nietykalności» — gwarantowanego nie tylko prawem międzynarodowym, ale i krajowym — polecam rezygnację z naszywki «PRESS», zakładanej przez nich dla osobistej ochrony, podczas czynności prowadzonych na terenach objętych wojną.

Prowokacyjna ustawka na cmentarzu nie polegała jedynie na tym, że naruszenie nietykalności dyplomaty będzie „dowodem”, iż Polska nie jest państwem prawa. Drugą „pieczenią” będzie uznanie próby egzekucji prawa na „ukraińskiej kobiecie” za dowód, iż Polska wcale nie żywi empatii wobec Ukraińców, ale eskaluje wojnę, wywołaną jedynie dla odzyskania Kresów.

--* Przemówienie Marszałka Józefa Piłsudskiego — Święto Legionów, Kalisz 1927 — Źródło: „Zeszyty Historyczne” nr 76, Paryż 1986,** menażować — szanować, ochraniać
Ilustracje:
  • Popiersie marszałka Józefa Piłsudskiego — Zofia Trzcińska-Kamińska, Narodowe Archiwum Cyfrowe
  • Święto Legionów w Kaliszu, 1927 — Narodowe Archiwum Cyfrowe
[P] 12.05.2022

«Zaiwaniać» nie znaczy wcale: szybko paradować

Парад ПобедыPlac Czerwony, Moskwa9 maja

Pod datą «9 maja» w kalendarzu propagandowym Kremla widnieje od 1945 roku Парад Победы — rocznicowa Parada Zwycięstwa. Przy tej okazji pozwolę sobie przywołać treść mojego artykułu z roku 2014 pt.: „Kapitan Rosja — czyli logo z supermarketu”. Wpis dotyczył okoliczności wprowadzenia wówczas nowego znaku promocyjnego rosyjskiej armii.

Wobec bandyckich działań rosyjskiego wojska, podczas prowadzonej obecnie przez Rosję wojny na Ukrainie — od grabieży dóbr prywatnych i państwowych, przez dewastację miast, po gwałty i ludobójstwo — wydaje się, że kontekst powstawania promocyjnego symbolu Armii Rosji, aż nadto dobrze obrazuje jej moralne status quo.

Z oficjalnej informacji na stronie ministerstwa obrony FR z czerwca 2014 roku:

21 czerwca na podmoskiewskim poligonie Alabino odbyła się oficjalna ceremonia prezentacji znaku "Armii Rosji". Impreza rozpoczęła się po czwartych z kolei zawodach wojskowo-sportowych "Wyścig bohaterów". W uroczystości wziął udział minister obrony Federacji Rosyjskiej gen. Siergiej Szojgu.

Przy tworzeniu wizerunku przyszłego symbolu projektanci odnieśli się do tradycji armii rosyjskiej, biorąc za podstawę znak pięcioramiennej gwiazdy, która od trzech tysięcy lat jest postrzegana jako symbol ochrony i bezpieczeństwa. Znak wskazuje na postęp i dążenie do nowych celów.

Pięcioramienna gwiazda jest silnie związana z tradycją i zwycięstwami armii rosyjskiej. Znak jest szanowany i czczony tak przez starsze pokolenie jak i ludzi młodych. Nowy znak był zastosowany na pojazdach wojskowych biorących udział w defiladzie na Placu Czerwonym 9 maja, i jest szeroko stosowany w produkcji pamiątek. Ponadto, nowy znak stał się oficjalnym logo kanału «Gwiazda».*

Maszyna PR'owa Kremla rozkręca się. Dopełnieniem trwającego procesu „kanonizacyjnego” armii rosyjskiej jest jej nowy znak tożsamościowy. Zgodnie z nowymi wytycznymi, Armia Rosji jest spadkobierczynią „świętej” armii wyzwolicieli, a znak gwiazdy symbolem roztaczanej przez nią ochrony i bezpieczeństwa.

Pozostawiając na boku dyskusję z ideowymi założeniami rządowej PR'opagandy, trudno nie docenić mistrzowskiej umiejętności robienia ludziom wody z mózgu. Nie da się ukryć, że wynika to z parusetletniego doświadczenia rosyjskiej dyplomacji.

Przypatrując się jednak całej tej sztuce z bliska odnieść można wrażenie, że władzom Rosji bezwzględnie dolega kompleks niższości. Chcąc zaznaczyć swoją wartość i miejsce w świecie, podejmują działania nie tylko w oparciu o agresywne środki, ale także — w obszarze wizerunkowym — posługując się zwyczajnym naśladownictwem. Stworzony nowy wizerunek armii może być tego najlepszym przykładem.

Nowy znak Armii Rosji zaprojektowany został przez wewnętrzne biuro projektowe rosyjskiego ministerstwa obrony. Pierwotnie przygotowano 13 projektów przedstawionych do oceny i głosowania członkom Społecznej Rady przy Ministerstwie Obrony we wrześniu 2013 roku.

Po upublicznieniu wzorów rozgorzała ożywiona dyskusja, bowiem zaprezentowane projekty w sposób aż nadto widoczny „nawiązywały” do znaków używanych w armii amerykańskiej — US Army oraz US Air Force.

Próby poszukiwania alternatywy ograniczone zostały przez ministra obrony terminem wdrożenia znaku wyznaczonym na październik 2013. Postawione zarzuty o „wstępowaniu” Rosji do NATO, tudzież przybieraniu barw amerykańskiego lotnictwa wojskowego, poskutkowały wprowadzeniem zmian w znaku, którego nowy wizerunek zaprezentowano na paradzie z okazji Dnia Zwycięstwa 9 maja 2014 roku. Znak miał formę przeciętej czerwonej gwiazdy położonej na barwach wstęgi Orderu św. Jerzego.

Okazuje się jednak, że znak ten ostatecznie został ponownie przetworzony i w konsekwencji z czerwonoarmijnego stał się… znów amerykańsko podobny. Wygląda bowiem na to, że tym razem inspiracją dla projektu trójbarwnej pięcioramiennej gwiazdy rosyjskiej armii stał się użytkowany do maja 2013 roku znak centrum handlowego Mall of America.

POST SCRIPTUM 2022

Doświadczenie wielu pokoleń sprawia, iż nie bez powodu na rosyjskich sołdatach leży odium złodziejstwa. Trudno się zatem dziwić, że w potocznym języku synonimem czasownika ukraść stało się owo zaiwanić. Jak widać na przykładzie kreacji znaku tożsamościowego Armii Rosji karasnoarmiejska tradycja nadal zobowiązuje.

Najwyraźniej jednak publicznie wytykane podobieństwo przedstawieniowe (nawet do gwiazdy na znaczkach poczty amerykańskiej z roku 2002) skłoniły decydentów do zmian w obrębie kolorystyki znaku. Dla potrzeb promocyjnych i handlowych wprowadzono w zastrzeżonej marce «Армия России» w pełni czerwoną gwiazdę.

Niestety także Wojsko Polskie od 2009 roku „promuje się” czymś, co nosi znamiona „wtórności” wobec logo amerykańskiej formy Eagle Materials Inc. (2000 r.). Pomijając mankamenty warsztatowe znak wygląda, jakby jedna z głów rosyjskiego orła zaglądała Polsce w… (tzn. przez wschodnią granicę).

Pozwolę sobie zatem przy tej okazji ponowić swój anons, iż nadszedł najwyższy czas, by — wzorem prostolinijnej i bezpośredniej szczerości Marszałka Piłsudskiego — powiedzieć w krótkich, żołnierskich słowach:

Panowie Żołnierze — wyp… to logo!**

--* mk.ru (dostęp 21.04.2014)** wyprowadźcie jak najdalej ode mnie…
Ilustracje:
  • Parada Zwycięstwa — 9 maja 2022 r. © kremlin.ru
  • Prezentacja nowego znaku Armia Rosji — Alabino 21 czerwca 2014 r. © mil.ru
  • Armia Rosji — znak na wozie bojowym © mil.ru
  • Eagle Materials Inc © 2002
  • Wojsko Polskie © 2009
[P] 9.05.2022

Præmiando incitat

Order Świętego StanisławaUstanowienie: Stanisław August Poniatowski7 maja 1765 r.

7 maja 1765 r. ustanowiony został przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego Order Świętego Stanisława. Dewiza orderu brzmiała «PRÆMIANDO INCITAT» — Nagradzając zachęca. Order nadawany był w liturgiczne święto patrona Polski św. Stanisława biskupa i męczennika, obchodzone w Polsce 8 maja.

Order wykonywany był ze złota i miał formę ośmiorożnego krzyża maltańskiego, o ramionach zdobionych czerwonym szkłem i zwieńczonych złotymi kulkami. Pomiędzy ramionami osadzone były emaliowane białe orły w koronie. Na awersie widniał wizerunek św. biskupa Stanisława oraz jego inicjały «SS», a na rewersie królewski monogram «SAR».

Otrzymanie godności Kawalera Orderu Świętego Stanisława wymagało dowiedzenia szlachectwa 4 pokoleń rodu po mieczu i kądzieli. Order zobowiązywał do dozgonnej wierności królowi i Rzeczypospolitej. Order zajmował drugie miejsce w hierarchii polskich orderów, po Orderze Orła Białego, a przed Orderem Virtuti Militari.

Po III zaborze Order Świętego Stanisława został przez carską Rosję najpierw skasowany wraz z innymi polskimi orderami, a później zawłaszczony i wprowadzony pod nazwą Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława. W miejsce wizerunku św. Stanisława wstawiono sam monogram «SS», a polskie białe orły zastąpiono dwugłowymi orłami carskimi.

Za wyjątkową perfidię uznać należy fakt, iż polskie ordery Orła Białego, Św. Stanisława oraz Virtuti Militari zostały nie tylko „wchłonięte” w system odznaczeń Carskiej Rosji, ale przyznawane za zasługi w niszczeniu polskiej niezawisłości — Virtuti Militari 1831 za stłumienie powstania listopadowego, a Świętego Stanisława za działalność rusyfikacyjną.

W tym kontekście wydaje się, że ten właśnie wizerunek białego orła w zamkniętej koronie z krzyżem, zawieszonego na krzyżu dzierżonym w łapach czarnego dwugłowego orła rosyjskiego imperium, winien być pokazywany zwolennikom tezy, iż to corona clausa jest symbolem suwerenności polskiego państwa.

Pozwolę sobie przy tej okazji ponownie nawiązać do kwestii barw historycznego Orderu Świętego Stanisława. Otóż dla przynależnej mu wstęgi orderowej zaordynowano barwę czerwoną w specyficznym odcieniu. Był nią PĄS, czyli czerwień „makowa” — od francuskiej nazwy maka polnego — ponceau / poinceau.

To właśnie w barwach pąsowych obchodzono w roku 1792 — w pierwszą rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja — uroczystość wmurowania kamienia węgielnego pod budowę Świątyni Najwyższej Opatrzności. Na okoliczność patronatu św. Stanisława ustalono wówczas specjalne wytyczne, dotyczące strojów uczestników uroczystości.

Główną barwą ceremonialną — związaną z tradycją uroczystego wspomnienia męczenników — był kolor czerwony. Barwa ta nawiązywała nie tylko do kolorystyki przewidzianej w obrzędzie liturgicznym, ale także do barwy wstęgi orderowej Orderu Świętego Stanisława, ustanowionego przez Stanisława Augusta w roku 1765.

Zaproszonym posłom zalecono założenie mundurów wojewódzkich w barwach odpowiednich dla ich ziem. Natomiast senatorowie oraz pozostali urzędnicy niesejmujący odziać się mieli w przynależne im suknie orderowe, przepasane wstęgą orderową. Damy zaś poproszono, aby wystąpiły w białych sukniach, ozdobionych wstążkami i szarfami pąsowymi.

O tym, że nie miało to nic wspólnego ze „spontaniczną manifestacją barw narodowych przez nawiązywanie do heraldyki Królestwa Polskiego” napisałem po raz pierwszy w roku 2016 w artykule: Bajka o (nie)narodowych barwach w rocznicę 3 Maja.1 Powtórzyłem to parokrotnie, z uwagi na stałe powielanie w mediach konfabulacji autorstwa Alfreda Znamierowskiego.2

Doceniam, iż wykazanie przeze mnie niezgodności z faktami historycznym twierdzenia, iżby 3 maja 1792 roku po raz pierwszy uznano barwy biało-czerwone za narodowe, zostało dwa lata temu odnotowane przez dr Marka Adamczewskiego w Roczniku Polskiego Towarzystwa Heraldycznego:3

Uwagi o związku strojów uczestników uroczystości z 3 V 1792 r. z orderami, a nie z polskimi barwami krajowymi w sensie ścisłym zostały sformułowane przez Aleksandra Bąka, ale jak dotąd nie zostały zauważone.

--
  1. Bajka o (nie)narodowych barwach w rocznicę 3 Maja, Aleksander Bąk, Aktualności 2016-1, jakiznaktwoj.pl 02/03.05.2016
  2. Białe damy i czerwone wstęgi, czyli mit o barwach narodowych, Aleksander Bąk, Blog 2017-2, wiem-jak.com 02.05.2017
Barwne konfabulacje na Dzień Flagi, Aleksander Bąk, Aktualności 2018, jakiznaktwoj.pl 02.05.2018Konfabulacja, manipulacja, poezja — czyli: baobaby 3mają się mocno, Aleksander Bąk, Blog 2019, wiem-jak.com 03.05.2019Czy wiesz, że barwą obchodów pierwszej rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja był kolor pąsowy? , Aleksander Bąk, Aktualności 2020-2, jakiznaktwoj.pl 08.05.2020
  1. Karmazynowa jak... puchar wina, biała jak śnieżna lawina, Marek Adamczewski, Rocznik PTHer nowej serii t. XIX (XXX), Warszawa 2020

Ilustracje:
  • Order Świętego Stanisława — okładka folderu wystawy © Zamek Królewski na Wawelu, Kraków 2015
  • Order Orła Białego — Rosja 1835 © medalirus.ru
  • Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława © etoretro.ru
  • Krzyż Virtuti Militari II klasy 1831 za stłumienie powstania listopadowegoRosja 1831 © Antykwariat Numizmatyczny Michał Niemczyk 2020
  • Portrety w sukni orderowej św. Stanisława
• Szlachcic w mundurze województwa podolskiego © Muzeum Narodowe w Warszawie / Muzeum Narodowe w Krakowie• Jan Sariusz Stokowski, poseł z województwa łęczyckiego © Zakład Narodowi im. Ossolińskich• Józef Gabriel Stempkowski, wojewoda kijowski © Muzeum Narodowe w Krakowie [P] 7.05.2022

Święty Florian — patron strażaków i… krakowskiej Florencji

Wspomnienie liturgiczne św. FlorianaDzień Strażaka4 maja

Papież Lucjusz III, chcąc się przychylić do ciągłych próśb księcia i monarchy polskiego, Kazimierza, których już łaskawie wysłuchał jego poprzednik, Aleksander III, postanawia dać wymienionemu księciu i katedrze krakowskiej ciało niezwykłego męczennika, świętego Floriana. Na większą cześć zarówno świętego, jak Polaków, posłał kości świętego ciała księciu polskiemu Kazimierzowi i katedrze krakowskiej przez biskupa Modeny, Idziego.

Ten przybywszy ze świętymi szczątkami do Krakowa dwudziestego siódmego października, został przyjęty z wielkimi honorami, wśród oznak powszechnej radości i wesela przez księcia Kazimierza, biskupa krakowskiego Gedeona, wszystkie bez wyjątku stany i klasztory, które wyszły naprzeciw niego siedem mil.

Wszyscy cieszyli się, że Polakom za zmiłowaniem Bożym przybył nowy orędownik i opiekun i że katedra krakowska nabrała nowego blasku przez złożenie w niej ciała sławnego męczennika. Do niej bowiem wniesiono w tłumnej procesji ludu wymienione ciało i tam je złożono, a przez ten zaszczytny depozyt rozeszła się daleko i szeroko jej chwała.

Na cześć zaś świętego męczennika biskup krakowski Gedeon zbudował dla niego poza murami Krakowa z wielkim nakładem kosztów kościół kunsztownej roboty, który dzięki łaskawości Bożej przetrwał dotąd. Biskupa zaś Modeny, Idziego, obdarowanego hojnie przez księcia Kazimierza i biskupa krakowskiego Gedeona odprawiono do Rzymu. Od tego czasu zaczęli Polacy, zarówno rycerze, jak mieszczanie i wieśniacy, na cześć i pamiątkę św. Floriana nadawać na chrzcie to imię swoim synom.

Zakłada też monarcha polski i książę krakowski Kazimierz w wymienionym kościele na cześć świeżego przybysza św. Floriana nowe kolegium prałatów, kanoników i wikariuszy i wyposaża je wsiami i dziesięcinami wyproszonymi przez biskupa krakowskiego Gedeona, a przenosząc prepozyturę kościoła parafialnego na Skałce, poleca, aby w nim śpiewano wszystkie godzinki i odprawiono nabożeństwa.*

Św. Florian kojarzony jest przede wszystkim ze Strażą Pożarną. Jest jednak nie tylko patronem zawodów związanych z ogniem — strażaków, kominiarzy, czy hutników — ale także piwowarów, bednarzy, garncarzy, ogrodników, kowali oraz mydlarzy. W 1436 r. św. Florian został zaliczony, wraz ze śś. Wojciechem, Stanisławem i Wacławem, do głównych patronów Polski.

Florian urodził się około 250 roku w mieście Aelium Cetium, położonym w rzymskiej prowincji Noricum (Austria)— dzisiejsze Sankt Pölten. Wedle legendy był wojskowym armii cesarskiej i miał odpowiadać za organizację i kierowanie brygadami strażackimi. Podczas prześladowań chrześcijan poniósł śmierć męczeńską za wiarę w roku 304.

Sprowadzenie relikwii św. Floriana do Polski opisał Jan Długosz w Rocznikach pod rokiem 1184. Katedra wawelska była jego pierwotnym miejscem kultu — do momentu kanonizacji św. Stanisława w roku 1253. Później stał się nim patronalny kościół, zbudowany za murami Krakowa za Kazimierza Sprawiedliwego w roku 1185.

O ile krakowska świątynia pod wezwaniem św. Floriana jest szerzej znana jest to już niewielu wie, że za panowania Kazimierza Wielkiego w roku 1366 okoliczna osada otrzymała prawa miejskie i nazwę Florencja. Z okresu jej „świetności” zachowały się pieczęcie miejskie — ławnicza z wizerunkiem relikwii św. Floriana oraz radzieckie z przedstawieniem jego postaci.

--* Jan Długosz, Roczniki , czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, Warszawa 1973
Ilustracje:
  • Św. Florian — graduał 1445 r. © Österreichische Nationalbibliothek
  • S. Scarbinorum de Sancto Foriano — pieczęć ławnicza miasta Florencji / Kleparza, 1442 r. © AUJ / poczetkrakowski.pl
  • S. Floreci Minus — pieczęć mniejsza radziecka miasta Florencji / Kleparza, 1452 r. © ANK / poczetkrakowski.pl
[P] 3.05.2022

W imię Boga, w Trójcy Świętej jedynego

Święto Narodowe 3 MajaRocznica uchwalenie Konstytucji 3 maja 1791 roku

Stanisław August z Bożej łaski i woli narodu król polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, kijowski, wołyński, podolski, podlaski, inflancki, smoleński, siewierski i czernichowski, wraz ze stanami skonfederowanymi, w liczbie podwójnej naród polski reprezentującymi.

Uznając, iż los nas wszystkich od ugruntowania i wydoskonalenia konstytucji narodowej jedynie zawisł, długim doświadczeniem poznawszy zadawnione rządu naszego wady, a chcąc korzystać z pory, w jakiej się Europa znajduje i z tej dogorywającej chwili, która nas samym sobie wróciła, wolni od hańbiących obcej przemocy nakazów, ceniąc drożej nad życie, nad szczęśliwość osobistą, egzystencję polityczną, niepodległość zewnętrzną i wolność wewnętrzną narodu, którego los w ręce nasze jest powierzony, chcąc oraz na błogosławieństwo, na wdzięczność współczesnych i przyszłych pokoleń zasłużyć, mimo przeszkód, które w nas namiętności sprawować mogą dla dobra powszechnego, dla ugruntowania wolności, dla ocalenia Ojczyzny naszej i jej granic z największą stałością ducha, niniejszą Konstytucję uchwalamy i tę całkowicie za świętą, za niewzruszoną deklarujemy, dopóki by naród w czasie prawem przepisanym, wyraźną wolą swoją nie uznał potrzeby odmienienia w niej jakiego artykułu.*

--* Preambuła Ustawy Rządowej, 3 maja 1791 r.
Ilustracje:
  • Aquila alba — zdobienie oprawy pudła na Konstytucję 3 Maja © AGAD

[P] 3.05.2022

Biało-Czerwona

Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej2 maja

BIAŁO-CZERWONA to zwyczajowa nazwa polskiej flagi, której składnikiem są barwy Rzeczypospolitej Polskiej. Formalnie flagą państwową jest płat tkaniny o barwach RP, umieszczony na maszcie (Art. 6.1 ustawy o godle, barwach i hymnie RP). Jednak powszedni usus sprawia, że za flagę uznaje się także płat przytwierdzony do drzewca.

Flagi tworzone są poprzez odpowiedni podział płata — tzw. cięcie — oraz położenie na nim barw wywiedzionych z herbu (tynktur godła oraz tarczy). Pole ważniejsze na fladze — górne lub przy drzewcu — przyjmuje barwę godła herbowego. Natomiast część dolna płata lub zewnętrzna — tzw. swobodna, przyjmuje barwę pola tarczy.

Flaga wywodzi się z formy wczesnośredniowiecznego proporca. Był to płat barwnej tkaniny, umieszczany na długiej włóczni — atrybucie władzy. Takie właśnie insygnium otrzymać miał Bolesław Chrobry od cesarza Ottona III w roku 1000. W kolejnych stuleciach proporzec z osobistym symbolem władcy, używany najczęściej jako znak reprezentacyjny oraz bojowo-rozpoznawczy jego wojsk, stawał się także symbolem podległej mu ziemi.

Polskie barwy mają swoje historyczne źródło w heraldyce Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Barwa biała jest pochodną srebrnego orła z herbu Królestwa Polskiego — Orzeł Biały — oraz srebrnego jeźdźca zbrojnego z herbu Wielkiego Księstwa Litewskiego — Pogoń. Barwa czerwona jest tynkturą pola tarczy, wspólnej dla obu znaków. Dowodzi tego jednoznacznie dokument uchwały polskiego Sejmu z 7 lutego 1831 roku. Ustalony wówczas dla Kokardy Narodowej kolor biały z czerwonym zyskał status polskich barw narodowych:

Kokardę Narodową stanowić będą kolory Herbu Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, to iest: kolor biały z czerwonym.*

Kolory biały i czerwony odzyskały ustawową rangę barw narodowych w roku 1919. Flagę państwową Rzeczypospolitej Polskiej stanowi prostokątny płat o proporcjach 5:8, którego pas górny jest barwy białej, a dolny czerwonej. Flaga państwowa umieszczona na maszcie uzyskuje status chroniony prawem. Szczególną wersją flagi państwowej jest Flaga z godłem państwowym, umieszczonym na środku białego pasa. Przynależna jest polskim przedstawicielstwom za granicą, a także podnoszona na lotniskach i w portach oraz przez polskie statki, jako bandera cywilna i handlowa. **

POST SCRIPTUM

Na okoliczność dzisiejszego „świętowania” pozwolę sobie dodatkowo dotknąć słowem pisanym dwóch kwestii.

Po pierwsze ponownie przypomnę, że niezgodne z faktami jest twierdzenie za Alfredem Znamierowskim, iż to już w roku 1792 po raz pierwszy użyto biało-czerwonych barw jako narodowych, w nawiązaniu do heraldyki Królestwa Polskiego — białego orła na czerwonej tarczy herbowej.

Zorganizowana wówczas uroczystość położenia kamienia węgielnego pod budowę Kościoła Najwyższej Opatrzności — jako wotum dziękczynnego za uchwaloną rok wcześniej Konstytucję 3 Maja — odbywała się w nie w heraldycznych barwach państwa, ale barwach Orderu Świętego Stanisława, patrona Polski. Barwą tą był kolor pąsowy.

Ustalony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego ceremoniał zobowiązywał upoważnionych uczestników do założenia przynależnych im mundurów wojewódzkich lub białej sukni orderowej św. Stanisława, przepasanych wstęgą orderów polskich. Towarzyszące panom damy proszone były o wystąpienie w białych sukniach, ozdobionych wstążkami i szarfami barwy pąsowej.

Po drugie muszę zauważyć, że o ile „piętnuje się” używanie niewłaściwej formy flagi — np. „sztukowanej” z godłem państwowym — stosowanie na niej napisów, czy też błędny sposób jej umieszczania (przepraszam: „eksponowania”) poprzez odwrócenie barw lub też na pozycji nieprzynależnej protokolarnie (np. na miejscu flagi gościa zamiast na pozycji flagi gospodarza), o tyle brak jest równie dobitnie artykułowanej dezaprobaty dla mylnego zestawiania barw białej i czerwonej, jako polskich.

Powtórzę zatem swoje spostrzeżenie sprzed lat sześciu (KODylion sybolem fałszyzmu) oraz lat trzech (Nie wszystko polskie, co biało-czerwone…) — w dużym skrócie dla tych, którzy nie lubią czytać dłuższych uzasadnień:

  • nie tworzy się herbu od barw flagi, lecz to barwy wywodzone są z tynktur herbu!

W szczególności za chybione uznać trzeba biało-czerwone wybarwianie nośnika, jakim jest tarcza. Podział tarczy barwą białą i czerwoną jest figurą heraldyczną, a nie tłem kolorystycznym, identyfikującym tożsamość państwową. W symbolice związanej z polskim państwem nie ma — powtórzę: NIE MA — tarcz biało-czerwonych, opartych na podziale pionowym lub poziomym ich pola. Dla jasności tarcza z biało-czerwoną szachownicą także nie będzie „polskim symbolem”.

Rzecz bowiem w tym, iż posługując się tożsamościowymi symbolami, a w szczególności wywodzonymi z tradycji heraldycznej, należy mieć świadomość, że podlegają one ściśle określonym regułom. Bezrefleksyjne kładzenie bieli i czerwieni na tarczy, dla zaznaczenia polskiej tożsamości, może budzić „wyrozumiały” uśmiech do czasu, gdy mieści się ono w granicach radosnej twórczości amatorów zabawy w rycerzy.

Bardzo źle jednak się dzieje, gdy w przestrzeni publicznej, przy bezkrytycznej protekcji zaprzyjaźnionych ekspertów od heraldyki i weksylologii oraz przy aplauzie totumfackich z branży projektowej, „na poważnie” traktowany jest (a nawet rekomendowany tzw. czynnikom miarodajnym) efekt prac autorstwa Andrzeja-Ludwika Włoszczyńskiego, pretendujących do uporządkowania status quo identyfikacji wizualnej organów administracji rządowej.

--* Uchwała stanowiąca Kokardę NarodowąZbiór uchwał seymu roku 1831, Warszawa, 1831, Biblioteka Narodowa w Warszawie** Barwy — dlaczego biało-czerwone? — A. Bąk, Co wiesz Polaku o swoim Znaku?, Poznań 2020
Ilustracje:
  • Skoczek spadochronowy z flagą — ćwiczenia lotnicze, Polska 2016 © Pixabay / erykan
  • Proporzec i tarcza z orłem — pieczęć piesza Przemysła II, 1290 © Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz / Aleksander Bąk
  • Żaglowiec morski z flagą państwową z godłem jako banderą © Pixabay / kropekk_pl
  • Jerzy Skarżyński w sukni orderowej Św. Stanisława — portret, XVIII wiek © Muzeum Narodowe w Poznaniu / Wikipedia – Piotrus
  • Godło Ministra, Projekt Orli Dom — Tom II © Andrzej-Ludwik Włoszczyński / Wydawnictwo internetowe e–bookowo, 2016 r.
  • Rycerz © Pixabay / PhotoMIX-Company

[P] 2.05.2022

Wiara rodzi się ze słuchania

Narodowy Dzień Czytania Pisma Świętego1 maja

W dniu zaś zwanym dniem Słońca odbywa się w oznaczonym miejscu zebranie wszystkich nas, zarówno z miast, jak ze wsi. Czyta się wtedy pamiętniki apostolskie lub pisma prorockie, jak długo na to czas pozwala, gdy zaś lektor skończy, przełożony żywym słowem upomina i zachęca do naśladowania tych wzniosłych nauk.

Następnie powstajemy z miejsc i modlimy się, po modlitwie zaś następują opisane już poprzednio ceremonie, mianowicie przynosi się chleb oraz wino z wodą, nad którymi przełożony odprawia modły i dziękczynienia, ile tylko może, lud zaś odpowiada mu radosnym «Amen» — wreszcie następuje rozdawanie każdemu cząstki pokarmu eucharystycznego; nieobecnym zanoszą go diakoni.

Kogo stać na to, a ma dobrą wolę, ofiarowuje datki, jakie chce i może, po czym całą zbiórkę składa się na ręce przełożonego. Ten roztacza opiekę nad sierotami, wdowami, chorymi, lub taż z innego powodu cierpiącymi niedostatek, a także nad więźniami oraz obcymi goszczącymi w gminie; jednym słowem spieszy z pomocą wszystkim potrzebującym.

Zgromadzenia zaś nasze odbywają się w dniu Słońca dlatego, że jest to pierwszy dzień, w którym Bóg, przetworzywszy ciemności oraz pramaterię, uczynił świat, a także, ponieważ w tym właśnie dniu zmartwychwstał Jezus Chrystus, nasz Zbawiciel. Ukrzyżowano Go bowiem w przeddzień dnia Saturna, zaś nazajutrz po owym dniu, czyli w dzień Słońca, ukazał się On apostołom i przekazał im tę właśnie naukę, jaką niniejszym przedłożyliśmy wam do rozważenia.*

--* Apologia, Justyn Męczennik — M. Michalski, Antologia literatury patrystycznej, Warszawa 1975
Ilustracja:
  • Biblia latina vulgatae versionis cum prologis © Engelberg, Stiftsbibliothek

[P] 1.05.2022

Tożsamość

Kto Ty Jesteś?Aleksander Bąkjakiznaktwoj.pl
--* Tożsamość © Aleksander Bąk 2020 Ilustracja:
  • Kto Ty Jesteś? — na podstawie Google Earth Pro © 2022 Google LLC.

[P] 23.04.2022

Poniedziałek Wielkanocny

Oktawa Wielkiej NocyEwangelia św. Mateusza 28, 11-15

Niektórzy ze strażników dotarli już do miasta i powiadomili arcykapłanów o wszystkim, co się wydarzyło. Ci zebrali się z przełożonymi ludu, a po naradzie dali żołnierzom dużo pieniędzy i polecili im: «Rozgłaszajcie tak: W nocy, gdy spaliśmy, przyszli jego uczniowie i Go wykradli. A gdyby namiestnik się o tym dowiedział, my go przekonamy i wybawimy was z kłopotów». Wzięli więc pieniądze i postąpili, jak im polecono. I tak rozeszła się ta wieść wśród Żydów i znana jest po dzień dzisiejszy.*

--* Biblia Ekumeniczna, Towarzystwo Biblijne w Polsce, Warszawa 2018 Ilustracja:
  • Maria Magdalena spotyka Jezusa przy grobie w ogrodzie — na podstawie miniatur z Ewangeliarza Torosa Roslina, Armenia XIII w. © The Walters Art Museum

[P] 17.04.2022

Niedziela Wielkiej Nocy

Uroczystość Zmartwychwstania PańskiegoEwangelia św. Jana 20, 11-16

Maria zaś stała przy grobie i płakała. Płacząc zajrzała do grobu i ujrzała dwóch aniołów w bieli, którzy siedzieli jeden przy głowie, a drugi przy nogach, gdzie było złożone ciało Jezusa. Zapytali ją: «Kobieto, dlaczego płaczesz?» A ona odpowiedziała: «Zabrano mojego Pana i nie wiem, gdzie Go położono.» Gdy to powiedziała odwróciła się za siebie i ujrzała stojącego Jezusa, ale nie wiedziała, że to Jezus. A Jezus zapytał ją: «Kobieto, dlaczego płaczesz? Kogo szukasz?» Ona sądząc, że to ogrodnik, powiedziała: «Panie, jeśli ty Go przeniosłeś, powiedz mi, gdzie Go położyłeś, a ja Go zabiorę.» Jezus powiedział do niej: «Mario!» Wtedy ona zwróciła się do Niego i powiedziała po hebrajsku: «Rabbuni ! — to znaczy Nauczycielu!»*

--* Biblia Ekumeniczna, Towarzystwo Biblijne w Polsce, Warszawa 2018
Ilustracja:
  • Maria Magdalena spotyka Jezusa przy grobie w ogrodzie — na podstawie miniatur z Ewangeliarza Torosa Roslina, Armenia XIII w. © The Walters Art Museum

[P] 17.04.2022

Wielki Tydzień — Sobota

SzabatEwangelia św. Jana 19, 40-42

Wzięli więc ciało Jezusa i owinęli je w płótna z wonnościami, stosownie do żydowskiego zwyczaju grzebania zmarłych. W miejscu zaś, gdzie Go ukrzyżowano, był ogród, a w ogrodzie nowy grobowiec, w którym jeszcze nikt nie był złożony. Tam położyli Jezusa z powodu żydowskiego dnia Przygotowani, bo grób był blisko.*

--* Biblia Ekumeniczna, Towarzystwo Biblijne w Polsce, Warszawa 2018
Ilustracja:
  • Grób ogrodzie — na podstawie miniatur z Ewangeliarza Torosa Roslina, Armenia XIII w. © The Walters Art Museum

[P] 15.04.2022

Wielki Tydzień — Piątek

Męka i śmierć Jezusa ChrystusaEwangelia św. Jana 19, 28-30

Potem Jezus, wiedząc, że już się wszystko dokonało, aby się wypełniło Pismo, powiedział: «Pragnę.» Stało tam naczynie napełnione octem. Nałożyli więc na łodygę hizopu gąbkę nasączoną octem i podali Mu do ust. Gdy Jezus skosztował octu, powiedział: «Dokonało się!» Skłonił głowę i oddal ducha.*

--* Biblia Ekumeniczna, Towarzystwo Biblijne w Polsce, Warszawa 2018
Ilustracja:
  • Ukrzyżowanie — na podstawie miniatur z Ewangeliarza Torosa Roslina, Armenia XIII w. © The Walters Art Museum

[P] 15.04.2022

Wielki Tydzień — Czwartek

Umywanie nógEwangelia św. Jana 13, 6-9

Podszedł do Szymona Piotra. Ten powiedział do Niego: «Panie, Ty mi będziesz mył nogi?» Jezus mu oznajmił: «Tego, co Ja czynię, ty teraz nie rozumiesz, zrozumiesz to później». Powiedział mu Piotr: «O nie, nie będziesz nigdy mył moich nóg». Odpowiedział mu Jezus: «Jeśli cię nie umyję, nie będziesz miał udziału ze Mną». Powiedział więc do Niego Szymon Piotr: «Panie, nie tylko nogi moje, ale także ręce i głowę!»*

--* Biblia Ekumeniczna, Towarzystwo Biblijne w Polsce, Warszawa 2018
Ilustracja:
  • Ostatnia Wieczerza— na podstawie miniatur z Ewangeliarza Torosa Roslina, Armenia XIII w. © The Walters Art Museum

[P] 14.04.2022

Wielki Tydzień — Środa

Zdrada JudaszaEwangelia św. Mateusza 26, 14-16

Wtedy jeden z Dwunastu, Judasz Iskariota, udał się do arcykapłanów zapytał: «Co mi dacie, jeśli Go wam wydam?» Oni zaś wypłacili mu trzydzieści srebrników. Odtąd szukał sposobnej chwili, żeby Go wydać.*

--* Biblia Ekumeniczna, Towarzystwo Biblijne w Polsce, Warszawa 2018
Ilustracja:
  • Ewangeliarz Torosa Roslina, Armenia XIII w. © The Walters Art Museum

[P] 13.04.2022

Wielki Tydzień — Wtorek

Uczta w WieczernikuEwangelia św. Jana 13, 36-38

Zapytał Go Szymon Piotr: Panie, dokąd idziesz? Jezus odpowiedział: Dokąd Ja idę, ty teraz ze mną iść nie możesz, ale pójdziesz później. Piotr mu odpowiedział: «Panie, dlaczego teraz nie mogę pójść za Tobą? Życie moje oddam za Ciebie». Odpowiedział Jezus: «Życie swoje oddasz za Mnie? Zapewniam, zapewniam cię, zanim kogut zapieje, trzy razy się Mnie wyprzesz».*

--* Biblia Ekumeniczna, Towarzystwo Biblijne w Polsce, Warszawa 2018
Ilustracja:
  • Ewangeliarz Torosa Roslina, Armenia XIII w. © The Walters Art Museum

[P] 12.04.2022

Wielki Tydzień — Poniedziałek

Uczta w BetaniiEwangelia św. Jana 12, 1-3

Na sześć dni przed Paschą Jezus przybył do Betanii, gdzie mieszkał Łazarz, którego Jezus wskrzesił z martwych. Urządzono tam dla Niego ucztę. Marta usługiwała, a Łazarz był jednym z zasiadających z Nim przy stole. Maria zaś wzięła funt szlachetnego, drogocennego olejku nardowego i namaściła Jezusowi stopy, a włosami swymi je otarła. A dom napełnił się wonią olejku.*

--* Biblia Ekumeniczna, Towarzystwo Biblijne w Polsce, Warszawa 2018
Ilustracja:
  • Ewangeliarz Torosa Roslina, Armenia XIII w. © The Walters Art Museum

[P] 11.04.2022

Wielki Tydzień — Niedziela Palmowa

Wjazd Jezusa do JerozolimyKsięga Zachariasza 9,9

Raduj się wielce, Córo Syjonu, wołaj radośnie, Córo Jeruzalem! Oto Król twój idzie do ciebie, sprawiedliwy i zwycięski. Pokorny, jedzie na osiołku, na oślątku, źrebięciu oślicy.*

--* Biblia Ekumeniczna, Towarzystwo Biblijne w Polsce, Warszawa 2018
Ilustracja:
  • Ewangeliarz Torosa Roslina, Armenia XIII w. © The Walters Art Museum

[P] 10.04.2022

Bogarodzico — wstawiaj się za nami!

Akt poświęcenia Rosji i Ukrainy Niepokalanemu Sercu Maryi25 marca 2022 r.
--Ilustracja:
  • Niepokalane Serce Maryi — grafika publicystyczna © 2022 Aleksander Bąk

[P] 22.02.2022

Nikt nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich

Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką

Zbrodnia w Markowej

24 marca 1944 r.

Przez prawie dwa lata (1942-44) polski dom rodziny Ulmów w Markowej pod Łańcutem (ówczesne województwo lwowskie) stanowił schronienie dla ośmiu Żydów — Gołdy Grünfeld, Lei Didner z córeczką oraz Saula Goldmana i jego czterech dorosłych synów.

24 marca 1944 roku komando niemieckiej żandarmerii dokonało egzekucji na ukrywanych Żydach. Razem z nimi zabita została cała rodzina Ulmów — Józef wraz z żoną Wiktorią, będącą w 9 miesiącu ciąży, oraz szóstka ich dzieci — Stasia, Basia, Władzio, Franuś, Antoś i Marysia.

W marcu 2017 roku otwarto w Markowej Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej. W marcu 2018 roku ustanowiony został Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Datę corocznych obchodów wyznaczono na 24 marca.

W materiałach muzeum podana jest informacja o odnalezionej w domu Ulmów Biblii, w której czerwonym ołówkiem zakreślony był fragment przypowieści o Samarytaninie:

Pewien zaś Samarytanin, będąc w podróży, przechodził również obok niego. Gdy go zobaczył, wzruszył się głęboko: podszedł do niego i opatrzył mu rany, zalewając je oliwą i winem; potem wsadził go na swoje bydlę, zawiózł do gospody i pielęgnował go.

Ta ewangeliczna przypowieść ma obrazować postawę, którą Jezus wskazał za zgodną z dwoma najważniejszymi przykazaniami religii Mojżeszowej — miłowania Boga i bliźniego. „Miłosierny Samarytanin” z chrześcijańskiej katechezy na stałe wszedł także do humanistycznej kultury.

Rzecz w tym, że powszechna interpretacja przypowieści nie oddaje jej prawdziwego znaczenia. Przywołana przez Jezusa postać Samarytanina to nie tyle wzór człowieka „z gruntu dobrego”, co przede wszystkim dobry uczynek osoby uznawanej w ówczesnym Izraelu za „gorszą”.

Więcej — Samarytanin to dla Żydów religijny odszczepieniec, wróg, wręcz „nie-człowiek”, którego można traktować jak psa. To właśnie dlatego owa przypowieść tak wzburzyła faryzeuszów. „Ktoś taki” nie mógł być dla nich wzorem postępowania zgodnego z Prawem Mojżeszowym.

Rzeczywistość przedwojennej Polski to nie wielokulturowa sielanka. Codzienne relacje między społecznościami polską i żydowską były niejednokrotnie napięte. Nie tyle z uwagi na różnice etniczne, religijne, czy też polityczne — przyczyną były najczęściej kwestie ekonomiczne.

W ramach odrodzonego w roku 1918 organizmu państwowego część społeczności żydowskiej skutecznie się izolowała. Z wielu powodów — nie tylko kulturowych — jej postawa wobec państwa polskiego była co najmniej obojętna, a niekiedy wręcz wroga.

Na stosunek do nie-Żydów nakładał się także ów aspekt religijnej „obcości”. Goj był traktowany jako niepodlegający wewnętrznym regułom. Ktoś gorszy, kogo — w zgodzie z sumieniem — można było nie tylko finansowo oszukać, a nawet materialnie zniszczyć.

Postawa ta ujawniła się z całą ostrością na terenach Polski zajętych w 1939 roku przez Rosję. To właśnie tam doszło do kolaboracji środowisk żydowskich z sowiecką bezpieką. Przez dwa lata wielu Polaków opłacało swoją wolność złotem. Gdy go zabrakło byli denuncjowani do NKWD.

Dopiero w takim kontekście można właściwie zrozumieć, jak bardzo heroiczna była „samarytańska” postawa tysięcy Polaków, ryzykujących życie swoje oraz najbliższych, dla ratowania osób, niekoniecznie należących do grona przyjaciół, czy też sąsiadów.

W roku 2015 było mi dane dołożyć cegiełkę w budowaniu pozytywnego wizerunku Polski oraz zachowaniu pamięci o ofierze złożonej z życia przez polskich „Samarytan”. To właśnie dla Muzeum im. Rodziny Ulmów w Markowej zaprojektowałem znak graficzny.

Założenia ideowe przedstawiłem w projektowym uzasadnieniu :

Narzucona przemocą zmiana reguł obowiązujących w codziennym życiu spowodowała zmiany w relacjach społecznych. Dotknęło to nie tylko społeczności w skali globalnej, ale także relacji lokalnych — sąsiedzkich. W wyniku realnego zagrożenia pękły więzi kształtowane przez pokolenia.


Dorobek życia został zniszczony — domy wywrócone do góry nogami. Były jednak domy sąsiedzkie otwarte na tych, dla których świat się skończył. Te domy stały się ukrytym światem, dającym szansę przetrwania, pomoc i ochronę dla ludzi ze zburzonego świata.


Ofiarowały wspólną przestrzeń dla życia. Ta uwspólniona sfera jaśniała światłem nadziei. Dom stawał się enklawą rodzinną na dobre i na złe. W przypadku rodziny Ulmów ofiarowana przez nich domowa przestrzeń stała się rzeczywistą ofiarą z życia.»

--Ilustracje:
  • Rodzina Ulmów — element identyfikacji wizualnej Muzeum w Markowej © Aleksander Bąk
  • Dobry Samarytanin — Codex Purpureus Rossanensis VI w. © Museo Diocesano d’Arte Sacra
  • Pochód rabinatu warszawskiego, 1930 © Narodowe Archiwum Cyfrowe
  • Logo Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej – Aleksander Bąk 2015

[P] 24.02.2022

Zajrzyj do orlego gniazda w Borach Tucholskich

Bielik (Haliæetus albicilla)

Gniazdo w nadleśnictwie Woziwoda

Polska

Jako że wiosna zagościła już na dobre nie tylko w kalendarzu, ale również w polskiej naturze, wydaje się, iż całkiem uprawnionym będzie oficjalne ogłoszenie tegorocznego sezonu lęgowego orłów za otwarty.

Transmisja online z orlich gniazd w różnych miejscach świata — od Łotwy i Estonii, przez Florydę i Kalifornię, aż po wyspy amerykańskiego wybrzeża na oceanie Spokojnym — uzupełniona została także o lęgowisko w Borach Tucholskich.

Zainteresowanych obserwowaniem życia orłów na bieżąco zapraszam na podstro «Orli dom na żywo».

--Ilustracja:Foto: kadr z transmisji online z gniazda w Borach TucholskichProjekt: Komitet Ochrony Orłów, Nadleśnictwo Woziwoda, Polskie Radio S.A.
[P] 23.02.2022

Zbaw nas ode złego!

--Ilustracja:
  • Zbaw nas ode złego! — grafika publicystyczna © 2022 Aleksander Bąk

[P] 22.02.2022

Herb Jagiellonów ślubnym wianem Andegawenów

Ślub Jadwigi Andegaweńskiej z Władysławem Jagiełłą

Katedra na Wawelu, Kraków

18 lutego 1386 r.

18 lutego 1386 roku w krakowskiej katedrze na Wawelu miał miejsce ślub wielkiego księcia litewskiego Władysława Jagiełły — wybranego w dniu 2 lutego 1386 roku na króla Polski — z Jadwigą Andegaweńską, sprawującą wówczas władzę króla Królestwa Polskiego.

O tym, dlaczego ślub ten — oczywiście moim osobistym zdaniem — był polityczną „bombą atomową”, odpaloną przez litewsko-polska dyplomację, pisałem w zeszłym roku w artykule: Krzyż podwójny w wianie ślubnym.

Ślub stanowił wypełnienie zobowiązań umowy przedmałżeńskiej, zawartej w Krewie w roku 1385. Zgodnie ze złożoną obietnicą Jagiełło miał nie tylko przyjąć chrzest — tym razem w obrządku katolickim — ale także podjąć misję chrystianizacji Litwy:

Przeto, najjaśniejsza pani, spełnij to zbawienne polecenie, przyjmij wielkiego księcia Jagiełłę za syna i oddaj mu w małżeństwo najukochańszą córkę swoją, Jadwigę, królowę polską. Ufamy, że z tego związku wyniknie chwała Bogu, zbawienie duszom, cześć ludziom a pomnożenie królestwu. Nim zaś to, o czem mowa, do końca stosownego dojdzie, wielki książę Jagiełło ze wszystkimi swoimi braćmi, jeszcze nie ochrzczonymi, tudzież z krewnymi, ze szlachtą, ziemianami większymi i mniejszymi, w ziemiach jego zamieszkałymi, chce, życzy i pragnie przyjąć wiarę katolicką świętego Rzymskiego Kościoła.1

15 lutego 1386 roku, podczas chrztu w Krakowie, Jogaila przyjął imię świętego patrona Węgier — króla Władysława I — uznawanego za żarliwego krzewiciela wiary chrześcijańskiej. Można zatem stwierdzić, że ideowo Jagiełło podejmował rolę św. Władysława Północy.

Nie negując religijnej motywacji uważam, iż plan ten był majstersztykiem politycznym. Zakonowi Krzyżackiemu wytrącono krucjatowy miecz. Nawrócenie „pogańskiej” Litwy podjęte zostało bowiem w ramach wewnętrznych działań jej własnego władcy.

Symbolem podjęcia litewskiej misji chrystianizacyjnej był nadany Jagielle znak osobisty — odmieniony krzyż podwójny z herbu królestwa Węgier. Z rąk poślubionej młodej królowej — dziedziczki władztwa świętego Władysława — przyjął proporzec z krzyżem podwójnym.

W zeszłorocznym artykule napisałem, dlaczego przyjęcie znaku nastąpić musiało podczas ceremonii ślubnej, a nie w czasie chrztu lub koronacji. Przy tegorocznej okazji pozwolę sobie opowiedzieć, dlaczego osobisty znak Jagiełły otrzymał błękitno-złotą tynkturę.

Po pierwsze należy zaznaczyć, że Jagiełło — nawet jako król — nie mógł sam sobie zaordynować nowego znaku. Herb — zgodnie z tradycją — mógł być jedynie mu nadany. Po drugie — nadania dokonać mogła wyłącznie osoba o statusie wyższym lub co najmniej równorzędnym.

Z uwagi na rangę wydarzenia uważam, że znak został wręczony w ślubnym wianie. Stąd wniosek, że herb Jagiełło otrzymał z rąk królewskiego władcy swego serca — Jadwigi Andegaweńskiej. Wątpię bowiem, by zrobiła to teściowa — Elżbieta Bośniaczka — królowa Węgier.

O ile zatem na chrzcie Jagiełło przyjął imię św. Władysława — patrona Węgier — to na ślubie otrzymał jego królewski znak. Nie mógł być on jednak z nim tożsamy, dlatego — zgodnie z zasadami heraldyki — został odmieniony.

Domniemanym herbem św. Władysława był czerwony krzyż podwójny w srebrnym (białym) polu. Intuicja podpowiada mi, że stanowi on przetworzony czerwony krzyż — znak św. Jerzego. Podobieństwo nie jest przypadkowe — nawet legenda z życia węgierskiego króla jest na wskroś gregoriańska.

W przypadku św. Władysława, jego rycerski czyn nie dotyczył uratowania księżniczki zagrożonej pożarciem przez smoka, lecz dziewczyny porwanej przez przedstawiciela głównych wrogów ówczesnych Węgrów — pogańskich Pieczyngów vel Kumanów.

Od kanonizacji św. Władysława w roku 1192, jego postać była w kręgu kulturowym ówczesnej Europy Środkowej synonimem rycerskiej postawy chrześcijańskiego władcy. Warto przypomnieć, że węgierski władca urodził się w Krakowie, jako syn wygnanego króla Beli I i córki Mieszka II Lamberta.

Wracając do genezy herbu Jagiellonów — od ślubu Jagiełły z Jadwigą Andegaweńską stał się nim złoty krzyż podwójny w polu błękitnym. O ile zrozumiały jest sam zabieg odmiany znaku przez zmianę jego barw, to pozostaje pytanie — dlaczego właśnie złoto i błękit.

Otóż — moim zdaniem — wytłumaczenie może być dwojakie. Pierwszym jest, iż barwy złoto-błękitne wywiedziono z herbu rodu Andegawenów — złotych lilii w błękitym polu. Jeśli zatem herb Jagiełły był ślubnym wianem Jadwigi to oczywistym jest, że źródłem tynktury musiał być jej rodowy herb.

Drugim wyjaśnieniem może być fakt, iż rodzicami chrzestnymi byli Władysław II Opolczyk oraz Jadwiga z Melsztyna. Herbem księcia opolskiego był złoty orzeł w błękitnym polu. Podobne tynktury nosił herb matki chrzestnej — Leliwa, czyli w polu błękitnym półksiężyc złoty nad którym takaż gwiazda.

Jak było naprawdę — tego przynajmniej na razie nie wiemy. Ze swojej strony przychylam się zdecydowanie do hipotezy o andegaweńskim źródle. Wręczenie „Władysławowi Północy” znaku misyjnego, jako osobistego herbu władcy, mieści się w ówczesnej idei króla pomazańca — krzewiciela wiary.

Nie ukrywam jednak, że wywiedzenie barw dla herbu Jagiełły z herbów jego chrzestnych też byłoby intrygującą koncepcją. Dowodziłaby niezwykłej skuteczności Władysława Opolczyka, aktywnego w różnych obszarach ówczesnej polityki.

Warto bowiem pamiętać, że w swoich aspiracjach książę opolski sięgał bardzo wysoko. Także za czasów jego namiestnikostwa na Rusi, sprawowanego z nadania Ludwika Węgierskiego, pojawiły się tam złoto-błękitne barwy. Swoją drogą córka wojewodziny sandomierskiej — Elżbieta z Pilczy — została później trzecią żoną Jagiełły.

Zważając na średniowieczny kodeks przyjmowania barw heraldycznych przez wasali, wydaje się — moim skromnym zdaniem — iż w swoim czasie także Opolczyk odmienił pierwotne srebrne wybarwienie górnośląskiego orła na złote barwy andegaweńskiej lilii.

Ale o tym już przy innej okazji :)

--1. H. Mościcki, Unia Litwy z Polską. Dokumenty i wspomnienia, 1919
Ilustracje:Chorągiew gończa — litewska chorągiew pościgowa, (odtworzenie stylizacyjne © 2016 Aleksander BąkAkt umowy w Krewie 1385 r. — Archiwum Główne Akt Dawnych w WarszawieZłota Bulla — Bela IV, 1251 r. — Muzeum Historyczne BudapesztuŚw. Władysław — Chronica Hungarorum 1480 — Państwowa Biblioteka SzechenyiegoDomniemany herb św. WładysławaIngeram-Codex XV w., Kunsthistorisches Museum WiedeńHerb Władysława Jagiełły — herbarz Bergshammar Pojedynek św. Władysława z Kumanem — fresk z kościoła w Kraskowie / Słowacja, za: szentlaszlo.comHerb księcia opolskiegoherbarz Bergshammar Herb Leliwa — herbarz Bergshammar
[P] 18.02.2022

Bieliki z Ameryki w kamerze VR

Orli dom na żywo

gniazdo orła morskiego

transmisja na żywo

jakiznaktwoj.pl

«Orli dom na żywo» — czyli bezpośrednia transmisja z kamer obserwujących gniazdo orła morskiego (bielika) na Łotwie oraz gniazd zlokalizowanych „po sąsiedzku” w Estonii, uzupełniona została o podobny przekaz online z Ameryki.

Różnica stref czasowych pozwala oglądać gniazda z Florydy i Kalifornii za dnia oraz w ich nocnej odsłonie, dzięki kamerom na podczerwień. Dodatkowo położenie gniazd w różnych strefach klimatycznych pozwala obserwować okres lęgowy na różnych etapach.

Ciekawostką jest transmisja z gniazda na Florydzie, prowadzona za pomocą 4 kamer położonych wokół gniazda — w tym Eagle Cam 360° w technologii VR. Pozwala to na „ręczne” sterowanie kamerą i obserwowanie gniazda zlokalizowanego przy… dwupasmowej drodze szybkiego ruchu.

Zapraszam do Orlego domu na żywo.

--Ilustracja:

• South West Florida Eagle Cam © Dick Pritchet Real Estate Inc.


[P] 16.02.2022

Regni et reipublicæ…

Przysięga wierności

Maćko Borkowic — wojewoda poznański

Kazimierz Wielki — król polski

Sieradz

16 lutego 1358 r.

16 lutego 1358 roku w Sieradzu zakończyła się konfederacja rycerska, zawiązana w latach 1352-1358 przeciw staroście generalnemu Wielkopolski. Jej przywódca Maćko Borkowic — wojewoda poznański — złożył przysięgę wierności królowi Kazimierzowi Wielkiemu.

Nos Maczko Borkowicz palatinus Posnaniensis […] magnifico principi domino nostro Casimiro, Dei gratia regi Poloniae, […] debemus praesitio corporali juramento servitia fidelia qualibet et obsequia pro suo regio honore, commodo et utilitate sui regni et reipublicae facere, exhibere, totoque desiderio pure ac sincere adimplere harum testimonio literarum, quibus nostrus sigillum et appensum. […]*

Zapis w treści dokumentu z 1358 roku — dotyczący wierności w służbie władcy i jego królestwu — uznać można uznać świadectwo używania w średniowiecznej Polsce miana respublica, dla określenia spraw państwowych, a szerzej — samego państwa.

Res publica, czyli rzecz powszechna — wspólna, stanowiła dobro publiczne wszystkich jej obywateli. Obywatele państwa po wybraniu władcy, składali mu przysięgę wierności, a władca składał przysięgę wierności prawom Rzeczypospolitej i jej obywateli.

Warto to przypominać wszystkim, którzy w imię pedagogiki wstydu pod europejskimi sztandarami „ponowoczesnego oświecenia”, wciąż próbują — na podobieństwo Starego Fryca — cywilizować „polskich irokezów”.


--

* Przysięga wierności królowi Kazimierzowi —Maćko Borkowic, wojewoda poznański, Sieradz 1358, Codex Diplomaticus Maioris Poloniae


Ilustracje:

• Dokument przysięgi — foto: © Archiwum Główne Akt Dawnych

• Kadr treści dokumentu z wyróżnieniem słowa: reipublicæ


[P] 16.02.2022

Why so serious?

Autorskie grafiki publicystyczne

luty/marzec 2014

© Aleksander Bąk

Carousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel imageCarousel image
--Ilustracje:
  • Piąty krąg — 02.2014
  • Igrzyska uważam za zakończone— 02.2014
  • Крим… Крым… Кремль.— 03.2014
  • Oкрoїна utinam falsus vates sim…— 03.2014
  • Why so serious? — 03.2014

[P] 16.02.2022

Parę żołnierskich słów o „logo Wojska Polskiego”

Znak promocyjny Wojska Polskiego

Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dn. 4 maja 2009 r.

w sprawie sposobu używania znaków Sił Zbrojnych RP

Autor: Andrzej Pągowski

W kontekście militarnych działań Rosji na granicy z Ukrainą oraz jej strategicznych planów co do Europy Wschodniej, pozwolę sobie zaktualizować mój wpis z 2014 roku, dotyczący tzw. logo Wojska Polskiego (Wojsku Polskiemu — świątecznie po żołniersku).

Od 2009 roku Wojsko Polskie „promuje się” czymś, co uzurpuje sobie prawo do bycia jego wizerunkowym symbolem. Departament wychowania i promocji obronności Ministerstwa Obrony Narodowej zdefiniował wówczas założenia ideowe znaku następująco:

Potrzebujemy go tak samo jak każda dobra firma XXI wieku. Chcemy, aby żołnierze z różnych jednostek mogli się z nim identyfikować. Chcielibyśmy, aby w przyszłości nasz znak był powszechnie rozpoznawalny. Tak jak coca-cola czy Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy.

Twórca logo — Andrzej Pągowski — tak tłumaczył swoją kreację:

Chciałem stworzyć łagodne i przyjazne dla oka logo, które nie kojarzyłoby się z militarnymi zadaniami armii. To ma być znak firmy, w której warto pracować: dynamiczny, ale nie agresywny.

Pomijając mankamenty warsztatowe (konstrukcja, typografia, zła ekspozycja w kontrze) znak wygląda tak, jakby jedna z głów rosyjskiego orła zaglądała Polsce w… (tzn. przez wschodnią granicę). Dodatkowo nosi znamiona co najmniej „wtórności” wobec logo amerykańskiej formy Eagle Materials Inc. (2000 r.)

W kontekście agresywnych działań politycznych i militarnych, podejmowanych przez Rosję od lat, można śmiało zanegować założenia ówczesnego ministra Obrony Narodowej Bogdana Klicha — lekarza psychiatry — budowania wizerunku polskiej armii w oparciu o przekaz… nie kojarzący się z militarnymi zadaniami armii.

W sierpniu 2021 roku, przy okazji Święta Wojska Polskiego, przesłałem na ręce Ministra Obrony Narodowej pismo z sugestią podjęcia niezbędnych działań w zakresie weryfikacji status quo tzw. „Znaku promocyjnego Wojska Polskiego”. List „uzbrojony” został w propozycję odpowiedniej zmiany.

Pozwolę sobie zatem ponowić swój anons, iż nadszedł najwyższy czas, by — wzorem prostolinijnej i bezpośredniej szczerości Marszałka — powiedzieć w krótkich, żołnierskich słowach:

Panowie Żołnierze — wyp… to logo!*

--* wyprowadźcie jak najdalej ode mnie…
Źródła:1. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 maja 2009 r. w sprawie sposobu używania znaków Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, Dz.U.2 z dnia 3 czerwca 2013 poz. 8752. Wojsku Polskiemu świątecznie — po żołniersku…, Aleksander Bąk — Aktualnosci2014, jakiznaktwoj.pl 15.08.2014 r.3. Armia zafundowała sobie logo za 22 tysiące, dziennik pl. dostęp: 14.08.2009 r.
Ilustracje:
  • Znak promocyjny Wojska Polskiego — Andrzej Pągowski / MON 2009
  • Logo Eagle Materials Inc. 2000

[P] 15.02.2022

Armia Krajowa — część rodzinnej historii

Armia Krajowa

Rozkaz Naczelnego Wodza

gen. broni Władysława Sikorskiego

14 lutego 1940 r.

Armia Krajowa to nie tylko historia Polski, ale także — a może przede wszystkim — historia konkretnych ludzi. Co więcej — to historia tak naprawdę wielu bezimiennych obywateli Rzeczypospolitej, którzy nie licząc na apanaże ryzykowali życiem swoim oraz bliskich.

Wielu z nich złożyło dla Ojczyzny ofiarę najwyższą. Wielu utraciło zdrowie, rodzinny dorobek pokoleń. Powojenna rzeczywistość zmusiła wielu do rozpoczynania życia w PRL od zera. Niestety nawet 4 czerwca 89 bardziej zabezpieczył beneficjentów komunistycznego bezprawia niż ich ofiary.

Przy okazji 80. rocznicy powstania Armii Krajowej pozwolę sobie na parę słów wspomnienia o Mieczysławie Boduszyńskim, ps. «Gozdawa», dowódcy placówki terenowej AK Okręgu Powiat Lublin — prywatnie moim dziadziusiu po kądzieli.

Urodził się 9 kwietnia 1913 roku w rodzinie ziemiańskiej na Lubelszczyźnie, w majątku Chojno Nowe. Syn Mieczysława Antoniego Stanisława i Izabeli Jadwigi z Chrzanowskich, pochodzącej z wielkopolskiej gałęzi rodu Chrzanowskich z Mieczownicy. Od 1939 roku mąż Janiny z Czackich (vel Czaczka) i ojciec trojga dzieci Mieczysława ('40), Aleksandry ('42) i Anny ('44).

Absolwent Wydziału Rolniczego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie — dyplom inżyniera rolnictwa 1938 r. Odbył praktyki rolnicze w Rzemiędzicach w powiecie Miechowskim (1936 ), w Zaborzu w powiecie Rawa Ruska (1937) oraz w Słonawach i Pacholewie w powiecie Obornickim (1938-39).1

Podczas wojny obronnej 1939 — jako podporucznik rezerwy — był dowódcą plutonu k.m. na szlaku bojowym 21. Samodzielnej Kompanii Karabinów Maszynowych i Broni Towarzyszącej oraz 6. Pułku Strzelców Podhalańskich. Po zakończeniu kampanii wrześniowej żołnierz Polskiego Państwa Podziemnego — Służby Zwycięstwu Polsce, Związku Walki Zbrojnej, Armii Krajowej.

Konspirację łączył z ciężką pracą w gospodarstwie, które musiało sprostać nie tylko kontyngentom nałożonym przez niemieckie władze, ale też rekwizycjom „obcych” grup partyzanckich, ze zwykłymi bandami włącznie. Z donosu miejscowego landrata trafił do obozu pracy SS w podlubelskich Trawnikach, z którego — po zachorowaniu na zapalenie płuc — został wykupiony.

W marcu 1944 — wobec planowanej akcji „Burza” — ulokował swoją żonę z dziećmi u rodziny w Jarosławiu. W lipcu 1944, zgodnie z instrukcją Komendy Głównej AK, zameldował się przed dowództwem operującej na jego terenie sowieckiej jednostki wojskowej. Parę dni później ostrzeżony ucieka z majątku, unikając aresztowania przez NKWD i UB.

Ograbiony komunistycznym dekretem PKWN z rodzinnego domu i 220 ha ziemi rolnej — do dziś nie zwróconych — przeniósł się z rodziną do Wielkopolski. Od 1948 roku mieszkał w Poznaniu. Nie doczekał „wolnej” Polski — zmarł 10 czerwca 1972 roku w 33 rocznicę swojego ślubu.

--Źródła:1. Mieczysław Boduszyński — Bąk Museum © 2011– 2013 Wojciech Bąk
Ilustracje:
  • Mieczysław Boduszyński— foto: archiwum rodzinne
  • Wykazy obsady osobowej Komendy Obwodu, raporty stanu żołnierzy i uzbrojenia © Archiwum Państwowe w Lublinie
  • Dom rodzinny Boduszyńskich — Chojno Nowe — Google Maps / Przemysław Konera

[P] 14.02.2022

Kij w szprychy i salomonowa decyzja senatorów

Petycja w sprawie „Księgi znaku” dla symboli narodowych RP

Komisja Praw Człowieka, Praworządności i Petycji

Senat RP

10 lutego 2016 r.

10 lutego 2016 roku, po rozpatrzeniu petycji w sprawie założenia „Księgi znaku” dla symboli narodowych RP, senatorowie podjęli decyzję o przekazaniu tematu Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego, celem podjęcia działań wskazanych w przedmiotowej petycji.1

Tym samym przełamana została wreszcie, trwająca przez wiele lat, inercja tzw. „czynników miarodajnych”. W konsekwencji obywatelskich inicjatyw — kolokwialnie ujmując — „maszyna ruszyła”. Choć bardziej przypominało to wyścig, kto pierwszy „dorwie się” do orła.

W ciągu następnych dwóch lat podjęte zostały przez różne ośrodki władzy działania formalne, które legły u podstaw prac nad nową ustawą o symbolach państwowych. Wróćmy jednak do posiedzenia senackiej komisji z 2016 roku, podczas którego rozpatrywano przywołaną petycję.

Petycja wniesiona została przez osobę prywatną. W ocenie wnioskodawcy istniała potrzeba odpowiedniego skodyfikowania symboli w ramach tzw. Księgi znaku. Zakres problemowy wniosku był zbieżny z petycją, wniesioną 6 lat wcześniej przez moją skromną osobę.

W petycji z roku 2010 wnioskowałem o podjęcie inicjatywy ustawodawczej w sprawie standaryzacji wizerunku graficznego godła państwowego. Uzasadnieniem była potrzeba dostosowania jego wzoru do potrzeb użytkowych. Petycja została niestety odrzucona.

Treść petycji z roku 2010, wraz ze stenogramem z posiedzenia komisji, dostępny w zakładce Petycja.

Temat zyskał drugą szansę w lutym 2016 roku. Tym razem na posiedzenie senackiej komisji zaproszeni zostali eksperci — ks. dr Paweł Dudziński, jako Przewodniczący Komisji Heraldycznej przy MSWiA, oraz dr Sławomir Górzyński, jako Prezes Polskiego Towarzystwa Heraldycznego.

ks. dr Paweł Dudziński | dr Sławomir Górzyński

ks. dr Paweł Dudziński Przewodniczący Komisji Heraldycznej od roku 2008, członek Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Historyk, heraldyk. Prezbiter kościoła katolickiego — rezydent parafii św. Michała Archanioła w Warszawie.

dr Sławomir Górzyński Prezes Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Od roku 2021 członek Komisji Heraldycznej. Historyk, genealog, heraldyk, wydawca — redaktor Rocznika Polskiego Towarzystwa Heraldycznego.

Nie ukrywam, że siedząc vis a vis ks. Dudzińskiego, z zaintrygowaniem wsłuchiwałem się w jego wypowiedź, w której z jednej strony promował Komisję Heraldyczną, jako ciało właściwe do opracowania zmian w ustawie, a z drugiej umiejętnie przygotowywał grunt pod odrzucenie petycji.2

Na początku wskazał, że Komisja Heraldyczna sformułowała już w 2005 roku poprawki do ustawy o godle, które zostały przekazane Kancelarii Prezydenta pod koniec drugiej kadencji Aleksandra Kwaśniewskiego. Nadmienił, że w kolejnych latach nie podjęto jednak prac legislacyjnych.

Co ciekawe ks. Dudziński wyjawił, że nie wie gdzie mogą być przechowywane dokumenty z opracowanymi wtedy projektami legislacyjnymi. Stwierdził, że jest Przewodniczącym Komisji Heraldycznej od 2009 roku „w związku z tym nie zostały mu one jeszcze udostępnione” (sic!).

W odniesieniu do omawianej petycji zaprezentował „Księgę znaków” państwa hiszpańskiego. Na podstawie jej zawartości wyraził obawę, że zakres wdrożeniowy wzoru godła państwowego jest tak obszerny, iż księga przygotowana w oparciu o założenia petycji byłaby niepełna.

Jednak kwestią podstawową była dla niego forma zapisów odnoszących się do herbu. Stworzenie księgi znaku w oparciu o obecną Konstytucję miałoby powielić podstawowy błąd, związany z określaniem w niej herbu jako «godło». Według niego było ono zgodne z konstytucją z 1952 roku.

„Wrzutka” o komunistycznej proweniencji określenia «godło» — wtedy o herbach raczej się nie mówiło — pomijała jednak fakt stosowania tego pojęcia dla polskiego herbu w przedwojennych aktach prawnych, zarówno w ustawie z roku 1919, jak i w rozporządzeniu z roku 1927.

Za kolejną trudność uznał ks. Dudziński kwestię opracowania standaryzacji barw. Wskazał, że barwy prezentowane w załączniku do ustawy oparte o współrzędne trójchromatyczne są stworzone przede wszystkim dla stron internetowych (sic!).

Jego zdaniem przeniesienie wartości trójchromatycznych do „systemu drukowania” jest praktycznie rzecz biorąc niemożliwie. Co więcej, stwierdził, że współrzędne trójchromatyczne ustalone dla barw zupełnie nie oddają opisu dołączonego do wzorów, załączonych z kolei do ustawy.

Barwy PRL załącznik nr 2 do ustawy z 13.01.1980

Wzory te mają bowiem „mówić” o barwie cynobru, a ze współrzędnych wynika, że to jest kolor ciemnoczerwony — mniej więcej wiśniowy, buraczkowy — coś w tym rodzaju. Zauważył też, iż w petycji nie ma zapisów dotyczących wskazania rodzaju podłoża dla druku w systemie Pantone.

Nawiązując do stylizacji i cech szczególnych godła umieszczonego na tarczy wskazał, że osobiście dysponuje rysunkiem Andrzeja Heidricha z grudnia 1989 (niestety go nie pokazał), w którym zmiany zostały wprowadzone. Z braku ich późniejszej akceptacji zostały pominięte w ustawie.

Podał też w wątpliwość, na ile znak, którym się posługujemy, odpowiada jeszcze zasadom heraldycznym. Dla Komisji Heraldycznej miał on stanowić trudność bowiem, kiedy dochodzi do odwzorowania herbu czy godła państwowego na weksyliach i trzeba odwoływać się do wzoru ustawowego to — praktycznie rzecz nie jest niemożliwe odtworzenie go metodą graficzną.

W tym miejscu muszę stwierdzić, że ks. Dudziński wiedział, co mówi, gdyż na podstawie jego własnych projektów, wykonywanych z odtworzeniem ustawowego wzoru orła, można odnieść uzasadnione wrażenie, iż faktycznie stanowi to dla niego osobistą trudność.

Sztandar Gminy Puławy — projekt ks. Paweł Dudziński 2013

Przyzna, że sposób w jaki ks. Dudziński przedstawiał senatorom trudności związane z użytkowym wdrożeniem znaków państwowych, w ramach opracowania standaryzacyjnego, nosił znamiona wysublimowanej perswazji, obliczonej dla laików, by nie powiedzieć — for dummies.

Swoiste kuriozum stanowiło uznanie barw opartych o wartości trójchromatyczne, zapisanych w załączniku do ustawy uchwalonej w roku 1980, jako przeznaczonych wyłącznie dla internetu. Zdziwienie budziło także stwierdzenie, iż wzory ustawowe „mówią” o barwie cynobru.

Trudno posądzać Przewodniczącego Komisji Heraldycznej o ignorancję, zatem jego wypowiedź stanowiła wprowadzenie słuchaczy w błąd. O cynobrze w polskich barwach ostatni raz „mówił” bowiem dekret z roku 1955, a wcześniej rozporządzenie z roku 1927 (i jego tekst jednolity z 1938 r.)

Ustawa z roku 1980 wprowadzała natomiast nowe parametry dla barw PRL, przygotowane w oparciu o model przestrzeni barw CIELuv 1976. Należy jednocześnie zauważyć, że bynajmniej nie wynikał z nich żaden kolor ciemnoczerwony, w rodzaju wiśniowym, czy też buraczkowym.

Barwa czerwona wg wartości z załącznika do ustawy na modelu CIELuv na podstawie: Berger, Chris G. "CIELuv Color Model"

A swoją drogą, dokument „stworzony przez państwo hiszpańskie”, na który powoływał się Przewodniczący Komisji Heraldycznej, zawierał standaryzację barw flagi państwowej w oparciu o podobny model przestrzeni barw CIELab.

Najbardziej istotne w wypowiedzi ks. Dudzińskiego były kategoryczne stwierdzenia na temat zastosowań graficznych, poligraficznych, czy też barwnych, które świadczyły o przekraczaniu osobistych kompetencji Przewodniczącego Komisji Heraldycznej — jako historyka.

Niestety praktyka kolejnych lat jego publicznej działalności w ramach procedur ustawowego organu opiniodawczo-doradczego MSWiAw szczególności w zakresie opiniowania symboli samorządowych — dowiodła, iż nie był to odosobniony przypadek.

Treść wystąpienia Przewodniczącego Komisji Heraldycznej do odsłuchania na stronie Senatu: Komisja PCPiP 10.02.2016. > nagranie od 01:32:20

Drugie stanowisko przedstawił dr Sławomir Górzyński. Stwierdził, że jest zwolennikiem samej idei sformalizowania pewnych zasad posługiwania się herbem państwa. Jednak celem ich wprowadzenia należałoby uprzednio dokonać zmian w Konstytucji.

Zdaniem Prezesa Polskiego Towarzystwa Heraldycznego, bez uporządkowania terminów „godło” i „herb” w Konstytucji, nie da się prawidłowo sformułować kolejnych zmian, czy to w ustawie, czy też — w konsekwencji jej zmian — także w proponowanej Księdze znaków.

Za drugi problem uznał samą stylistykę herbu, pochodzącego sprzed dziewięćdziesięciu lat. W kontekście zachodzących w międzyczasie zmian w sztuce i sposobie jej wyrażania, uznał za słuszne zastanowienie, czy należy pozostawać przy obowiązującym wzorze godła — czyli orła.

Zdaniem Prezesa Polskiego Towarzystwa Heraldycznego decyzja o wprowadzeniu zmian wymagałaby podejścia systematycznego i kompleksowego. Wskazał też na dychotomię w nadzorze nad symboliką państwową, co świadczyć miało o niesprawnym zarządzaniu tym obszarem.

Na koniec ujawnił, że to Polskie Towarzystwo Heraldyczne jest w posiadaniu dokumentacji z prac nad symboliką państwową. Zadeklarował, że w każdej chwili może je udostępnić Senatowi, Sejmowi, Kancelarii Prezydenta czy rządowi, jako inicjatorom ustawodawczym.3

Treść wystąpienia Prezesa Towarzystwa heraldycznego do odsłuchania na stronie Senatu: Komisja PCPiP 10.02.2016. > od 01:42:00

Przyznam, że będąc zaproszony na posiedzenie senackiej komisji jako gość bez prawa głosu, nie mogłem podjąć dyskusji z przedstawionymi stanowiskami. Choć nie ukrywam, iż miałem wielką ochotę zareagować na wypowiedź ks. Dudzińskiego, ewidentnie „wkładającego kij w szprychy”.

W kontrze do zaprezentowanej przez niego „grubej” księgi z Hiszpanii mogłem pokazać opracowaną przeze mnie krótką 16-stronicową standaryzację herbu «Orzeł Biały». Uznałem jednak, że nie ma co uprzedzać faktów i należy poczekać na dalszy rozwój wydarzeń.

Z perspektywy ostatnich lat wyraźnie widzę, że środowiska „krążące” wokół tematu symboli państwowych, chwytają się wszelkich sposobów dla przejęcia go we własne ręce. Prezentowane „z urzędu” eksperckie opinie nie są jednak bezstronne, gdyż tak naprawdę stoją za nimi całkiem prywatne interesy.

W przypadku, gdy „temat” zaczyna wymykać się z rąk robią wszystko, by storpedować inicjatywy, których nie są autorami albo działania, w których nie mogą czynnie uczestniczyć doradczo lub wykonawczo. Do tego też służy „rozgrzany” dziennikarz pewnego ogólnopolskiego medium.

Ale o tym już przy innej okazji :)

PS. A po posiedzeniu senackiej komisji poszedłem na… spotkanie z Andrzejem Heidrichem. Podczas długiej rozmowy przy herbacie i ciastku w kawiarni Czytelnik zrelacjonowałem mu kreującą się aktualnie sytuację.

Był wstrząśnięty, gdy na wydrukowanych planszach przedstawiłem całe spektrum stosowania wzoru godła państwowego. Ze swojej strony potwierdził słuszność podejmowanych przeze mnie działań. Dziękuję, Panie Andrzeju…

--Źródła:1. Petycja w sprawie założenia „Księgi znaku” dla symboli narodowych RP, Stanisław K. 12.01.2016 (P9-03/16)2. Zapis wideo posiedzenia Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji w dniu 10 lutego 2016 r.3. Zapis stenograficzny posiedzenia Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji w dniu 10 lutego 2016 r.
Ilustracje:
  • Znak Senatu — foto: Aleksander Bąk
  • ks. Paweł Dudziński — foto: © Parafi św. Michała Archanioła w Warszawie
  • dr Sławomir Górzyński — foto: materiały prasowe © rp.pl
  • Wypowiedź Przewodniczącego Komisji Heraldycznej — kadr z zapisu wideo posiedzenia Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji w dniu 10 lutego 2016 r.
  • Barwy Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej — załącznik nr 2 do ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie PRL
  • Sztandar Gminy Puławy — Uchwała Nr XXI/120/2013 Rady Gminy Puławy z dnia 17 stycznia 2013 r. w sprawie ustanowienia herbu, flagi, sztandaru, łańcuchów i pieczęci Gminy Puławy — projekt ks. Paweł Dudziński
  • Schemat modelu barw CIELuv — na podstawie: Berger, Chris G. "CIELuv Color Model", Optics: The Website, https://www.opticsthewebsite.com/CIELuv. Accessed on 02/10/2022
  • Wypowiedź Prezesa Towarzystwa Heraldycznego — kadr z zapisu wideo posiedzenia Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji w dniu 10 lutego 2016 r.
  • Nulla dies sine linea — Andrzej Heidrich, autoportret 2000

[P] 10.02.2022

Trzydniowe godło — czyli: Przy herbacie o Orle Białym #9

Ustawa o zmianie przepisów o godle, barwach i hymnie RP

Sejm RP

9 lutego 1990 r.

9 lutego 1990 roku Sejm RP uchwalił ustawę o zmianie przepisów o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej. Jej postanowienia weszły formalnie w życie w dniu ogłoszenia aktu ustawowego, czyli 14 dni później — 22 lutego.

Przy okazji „lądowania” ukoronowanego orła w herbie III RP warto przypomnieć, że jego wizualne odświeżenie wykonane zostało przez Andrzeja Heidricha w ciągu trzech dni.1 Nie jest tajemnicą, że po wielokroć dłużej trwały dyskusje ciał eksperckich i politycznych.

Barwny wzór godła, opracowany na podstawie dostarczonej karty z przedwojennego Dziennika Ustaw oraz listy sugestii, opublikowany został jako załącznik graficzny do nowej ustawy, stanowiącej de facto nowelizację ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie PRL.2

Na potrzeby wizerunkowe polskiego państwa, wchodzącego w nowe czasy, zastąpiono w ustawie z roku 1980 dotychczasowy wzór godła państwowego, zamieszczony w załączniku nr 1, oraz wzór flagi państwowej z godłem, określony w załączniku nr 3.

Godło PRL — załącznik do ustawy 1980 | Godło RP — załącznik do ustawy 1990

Główną zmianą godła było nie tyle nałożenie korony na głowę dotychczasowego przedstawienia orła, co przywrócenie jego wizerunku w stylizacji z roku 1927. Wzór ten poddany został graficznemu retuszowi, obejmującemu lekkie wysmuklenie sylwetki oraz zmianę kształtu tarczy,

Przy tej okazji muszę zaznaczyć, że w tarczy wprowadzono nie tyle zwężenie jej ku dołowi, co poszerzono obszar górny. Nie służyło to jednak — jak mniema Andrzej-Ludwik Włoszczyński — „trikowi z iluzją” optyczną herbu zawieszonego powyżej linii wzroku.3

Poszerzenie górnej krawędzi miało bowiem przeciwdziałać jej optycznemu zwężaniu z uwagi na kolistą formę skrzydeł, zbiegających się ku górze do wnętrza tarczy. Zabieg ten zastosował świadomie Andrzej Heidrich. Jego ręką dokonana została także modyfikacja rysunku oka.

Restylizowane zostały również zwieńczenia przepaski, stanowiące w projekcie z roku 1927 gwiazdki z dystynkcji oficerskich, a nie rozety architektoniczne. Niestety korona wieńcząca orła pozostała nadal bez wyraźnie zaznaczonego kształtu liliowych kwiatonów.

Wspomnę też ponownie, że wstępne projekty nowego wzoru herbu, przygotowane przez Andrzeja Heidricha, zawierały m.in. wizerunek orła z trójlistnym zwieńczeniem przepaski oraz kształt tarczy oparty na tzw. wzorze hiszpańskim, także z poszerzeniem jej górnej krawędzi.4

Kwestią wartą podniesienia przy tej okazji jest fakt, iż nowelizacja konstytucji z grudnia 1989 wprowadziła także pewien legislacyjny „słowotwór”. Stanowiło go sformułowanie Art. 2:

Ilekroć w przepisach prawa jest mowa o godle państwowym lub wizerunku orła ustalonym dla godła, należy przez to rozumieć godło lub wizerunek określone w przepisach ustawy, o której mowa w art. 1, mając przy ich stosowaniu na względzie przepisy art. 3 i 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

Wprowadzono tym samym w przestrzeń prawną określenie wizerunek orła ustalony dla godła, którego nie „uzbrojono” w żaden wzór ustanowiony aktem prawnym. Usus ostatnich 30 lat wykazał, że rozumiano pod nim czarno-biały rysunek konturowy orła w koronie.

Rysunek ten wykonany przez Andrzeja Heidricha jako uzupełnienie barwnego wzoru godła państwowego, służyć miał do wykonania pieczęci przez Mennicę Państwową. Przeniesiony został jednak także na banknoty NBP, winiety dzienników ustaw oraz na okładkę paszportu.

Andrzej Heidrich nie zmieniał zatem wzoru z roku 1927. Odtwarzał tylko jego przedstawienie, również w przypadku rysunku konturowego. Wprowadził co prawda inny zarys oka — o wąskiej „gadziej” źrenicy — ale pozostawił także — uznawany za „atroficzny” — kształt dzioba.

Jego zadaniem nie była zmiana formy plastycznej orła, kształtu sylwetki, czy też rysunku detali, lecz dostosowanie wzoru godła do potrzeb poligraficznych i menniczych. Andrzej Heidrich podkreślał też zawsze, że nie jest to jego autorski projekt, lecz prof. Zygmunta Kamińskiego.

Powtórzył to także podczas naszego spotkania w lutym 2016 roku, na którym zaprezentowałem mu swoje opracowania standaryzacyjne. Gdy zapytał, czy nie wolałbym zaprojektować orła na nowo, odpowiedziałem, że chętnie podejmę taki temat wspólnie z nim.

Stwierdził jednak, nie ma już sił na taką pracę i że ostatnim jego projektem był banknot z Sobieskim. Zaproponowałem mu wówczas rolę mentora w przygotowywanym przez mnie projekcie standaryzacji wizerunku symboli państwowych, na co przystał z radością.

Przywołuję to z sentymentem, gdyż jutro minie dokładnie 6 lat od naszego spotkania w kawiarni Czytelnik przy Wiejskiej. Zważając na meandry bieżących wydarzeń — kto wie, czy jednak nie „mentoruje” z góry pomysłowi opracowania wzoru godła Rzeczypospolitej na nowo :)

--1. Znak Orła, Konrad Bednarowicz, Projekt 3/1990, archiwum własne2. Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji PRL (Dz. U. 1989 Nr 75 poz. 444)3. Projekt Orli Dom, Andrzej-Ludwik Włoszczyński, Tom I (s. 51, s. 56)4. L. Pudłowski, Z najnowszych dziejów Orła Białego, PTH, Warszawa, 1995
Ilustracje:
  • Godło państwowe Rzeczypospolitej Polskiej 1990
  • Godło państwowe PRL— załącznik nr 1 do ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r.
  • Godło państwowe RP — załącznik nr 1 do ustawy z dnia 9 lutego 1990 r.
  • Godło państwowe RP — załącznik nr 1 do rozporządzenia z dnia 13 grudnia 1927 r.
  • Projekt godła państwowego RP Andrzej Heidrich — w: L. Pudłowski, Z najnowszych dziejów Orła Białego, PTH, Warszawa, 1995 / wybarwienie Aleksander Bąk
  • Andrzej Heidrich o projekcie godła — foto: Jerzy Sabara w: Znak Orła, Projekt 3/1990, archiwum własne

[P] 09.02.2022

Mord na królu z Poznania

Zabójstwo Przemysła II króla Polski

Rogoźno

8 lutego 1296 r.

8 lutego przed świtem, podczas pobytu w Rogoźnie, został napadnięty przez „nieznanych sprawców” Przemysł II — władca odrodzonego po 200 latach Królestwa Polskiego. Zbrojna próba uprowadzenia polskiego monarchy zakończyła się morderstwem.

Wedle domniemań historyków inicjatorami królobójstwa byli ci, którzy odnieśli z niego największą korzyść polityczną — margrabiowie brandenburscy. Bezpośrednim zabójcą miał być natomiast pochodzący z Pomorza Meklemburskiego dowódca oddziału zbrojnego — Jakub Kaszuba.

Śmierć Przemysła II przerwała podjętą przez niego w oparciu o ziemie Wielkopolski oraz Pomorza odbudowę polskiego państwa ze stolicą w Poznaniu. To Poznań stał się bowiem królewską rezydencją Przemysła II po jego koronacji w roku 1295.

O ile państwo złożone z ziemi Małopolskiej i Sandomierskiej, ze stolicą w Krakowie, nie stanowiło dla Askańskiej Brandenburgii problemu, to już silna Wielkopolska z dostępem do morza przekreślała szanse na kontynuację trwającego od X wieku teutońskiego „Drang nach Osten”.

Wydaje się, że Przemysł II był świadom znaczenia lokalizacji Poznania, jako ośrodka władzy na osi Pomorze — Wielkopolska — Śląsk. Szybka odbudowa królestwa mogła następować bowiem jedynie w oparciu o przebiegające przez te ziemie szlaki handlowe.

Obecne na pieczęci miasta Poznania przedstawienie napieczętne jest — moim osobistym zdaniem — wyraźną manifestacją uznania Poznania za ówczesną stolicę Królestwa Polskiego. Wskazuje na to jednoznacznie umieszczony na murach zwycięski znak Polaków — «Aquila Alba».

O mojej interpretacji wizerunku napieczętnego najstarszej pieczęci królewskiego miasta Poznania oraz odczytaniu prawdziwego przesłania zapisanego w nim manifestu ideowego, opowiem przy właściwej okazji.

--Ilustracje:Ilustracja na podstawie miniatury Zabójstwo Juliusza CezaraSpiegel Historiael, XIII w. © National Library of the Netherlands• Odcisk pieczęci miasta Poznania © Jerzy Bąk / Aleksander Bąk [P] 08.02.2022

Ostatnie igrzyska „wikipedyjnego” godła

Stroje reprezentacji Polski

XXIV Zimowe Igrzyska Olimpijskie

Pekin 2022

Polska Reprezentacja Olimpijska wystąpi na XXIV Zimowych Igrzyskach Olimpijskich Pekin 2022 ponownie w strojach polskiej firmy odzieżowej 4F. Dla sportowców przygotowana została kolekcja dopasowana do lokalnych warunków klimatycznych oraz indywidualnych potrzeb.

Inspiracją kreacji miały być skojarzenia z zimową ekspedycją — lodem, Arktyką i ekstremalnymi warunkami pogodowymi — stąd w projektach strojów odwołano się do czystej bieli, lodowego błękitu (arctic blue) oraz morskiego granatu. [1]

Zastosowana paleta kolorystyczna miała na celu mocną ekspozycję detali wybarwionych odcieniem czerwieni narodowej. Przyjęte założenia uzyskały właściwy efekt — barwa czerwona rzeczywiście sygnalizuje swoją obecność w logo producenta i symbolach narodowych.

Kwestią dyskusyjną pozostaje stosowanie na odzieży wizerunku godła z zasobów Wikipedii. Na pocieszenie pozostaje świadomość, że na następne Igrzyska Olimpijskie reprezentanci Polski pojadą już w strojach ozdobionych właściwym wizerunkiem «Orła Białego».

--Źródła:1. Informacja prasowa 4F— olimpijski.pl 27.01.2022
Ilustracje:• Godło Polski— strój sportowy Reprezentacji Polski na XXIV Zimowe Igrzyska Olimpijskie Pekin 2022 — materiały prasowe © 4F• Prezentacja strojów portowych Reprezentacji Polski na XXIV Zimowe Igrzyska Olimpijskie Pekin 2022 — materiały prasowe © 4F [P] 04.02.2022

Komisja Heraldyczna — spełniona nadzieja czy stracona szansa

Wykład naukowy w formule on-line

Polskie Towarzystwo Heraldyczne

Oddział w Poznaniu

27 stycznia 2022 r.

W czwartek 27 stycznia miał miejsce wykład, zorganizowany przez poznański oddział Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Tym razem tematem środowiskowego spotkania była próba podsumowania ponad 20 lat procedowania Komisji Heraldycznej.

Wykład zatytułowany «Komisja Heraldyczna (2000-2021). Spełniona nadzieja czy stracona szansa», przygotował dr hab. Marek Adamczewski, prof. Uniwersytetu Łódzkiego i członek Komisji Heraldycznej od roku 2015.

Formuła spotkania przewidywała „trójgłos”, na który składał się główny wykład tematyczny oraz dwa 15-minutowe wystąpienia, prezentujące stanowiska osób zaproszonych do dyskusji przez prelegenta.

W „dwugłosie towarzyszącym” wystąpili Tadeusz Jeziorowski — członek Komisji Heraldycznej od roku 2000 oraz Aleksander Bąk — niezależny projektant grafiki użytkowej i symboli samorządowych.

Marek Adamczewski | Tadeusz Jeziorowski | Aleksander Bąk

Dr hab. Marek Adamczewski — wykładowca Katedry Historii Historiografii i Nauk Pomocniczych Historii UŁ, członek Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Heraldycznego, Polskiego Towarzystwa Historycznego, a także — od roku 2015 — członek Komisji Heraldycznej. Jeden z sygnatariuszy listu członków Zespołu Nauk Pomocniczych Historii i Edytorstwa przy Komitecie Nauk Historycznych PAN w sprawie nieprawidłowości w działalności Komisji Heraldycznej do Ministra Administracji i Cyfryzacji z 2014 roku.

Tadeusz Jeziorowski — specjalista z zakresu falerystyki, weksylologii, heraldyki i munduroznawstwa. W latach 1973-2012 kurator Wielkopolskiego Muzeum Wojskowego w Poznaniu. Członek Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Członek Komisji Heraldycznej do roku 2000, a w latach 1996-2006 Komisji Historycznej ds. Symboliki Wojskowej MON. Doradca zespołu opiniującego sprawy związane z orderami i odznaczeniami, heraldyką i weksylologią przy Kancelarii prezydenta RP.

Aleksander Bąk — projektant grafiki użytkowej, specjalizujący się obecnie w projektowaniu symboliki tożsamościowej dla jednostek samorządu terytorialnego. Niezależny badacz polskiej symboliki — nie przynależy do żadnych branżowych organizacji środowisk plastyków i historyków. Od 2011 roku prowadzi autorski projekt popularyzacyjno-edukacyjny jakiznaktwoj.pl.

Wykład Marka Adamczewskiego obejmował trzy aspekty — prawny, personalny oraz proceduralny. Formę całościowego podsumowania wykładu stanowiła propozycja podjęcia niezbędnych działań naprawczych w zakresie proceduralnym.

W zakresie prawnym wskazane zostało, iż polskie prawo heraldyczne stanowi niespójną regulację, tworzoną na bieżąco pod kątem zgłaszanych oczekiwań oraz z uwagi na potrzebę dopasowania do obowiązującego prawa samorządowego.

Aspekt personalny obejmował problem formalnych kompetencji oraz ograniczeń członków Komisji Heraldycznej. W szczególności za kwestię newralgiczną uznany został brak w gronie komisji eksperta z kompetencjami właściwymi dziedzinie plastycznej.

Omówienie kwestii proceduralnych dotyczyło problematyki procedur wewnętrznych i praktyki postępowania w Komisji Heraldycznej w zakresie opiniowania projektów symboli. Konkluzją było wskazanie braku spójności linii „orzeczniczej” Komisji Heraldycznej.

W ramach sugestii podjęcia procedury naprawczej wskazane zostały między innymi:

  • potrzeba opracowania bazy wiedzy opartej na decyzjach Komisji

  • publikacja dokumentacji opiniowania w formie „herbarza samorządowego” MSWiA

  • krytyczna analiza problemów opiniowania „nowych” znaków historycznych herbów

  • opracowanie merytorycznej karty oceny symboli.

Konkluzją wykładu była konstatacja, że aktualne funkcjonowanie Komisji Heraldycznej bez jednoznacznie określonych procedur nie tylko decyduje o jakości jej pracy, a także umożliwia (często uzasadnioną) krytykę zewnętrzną. [1]

Jako pierwszy w „dwugłosie” wystąpił Tadeusz Jeziorowski. W swojej wypowiedzi nie odniósł się w żaden sposób do zagadnień omówionych w głównym wykładzie. Omówił natomiast kwestię stanowienia odznak w ramach procedury opiniowania symboli samorządowych. Podkreślił, że z uwagi na braki merytoryczne i formalne składanych wniosków w tym zakresie jest to duży problem, z jakim wciąż musi borykać się Komisja Heraldyczna, mimo przygotowanego przez nią obszernego opracowania. [2]

Drugi głos należał do Aleksandra Bąka — czyli mojej skromnej osoby. Z uwagi na narzucony przez organizatora reżim czasowy zmuszony byłem skrócić swoje wystąpienie do 15 minut. Autorską prezentację, zatytułowaną «Między młotem a kowadłem — czyli głos projektanta w sprawie postępków Komisji Heraldycznej», pozwolę sobie przedstawić w jej pełnej formie w odrębnym wpisie.

--Źródła:1. Marek Adamczewski — Komisja Heraldyczna (2000-2021). Spełniona nadzieja czy stracona szansa — konspekt wystąpienia2. Warto wiedzieć. Stanowienie wyróżnień przez samorządy. — opracowanie: Tadeusz Jeziorowski, członek Komisji Heraldycznej przy Ministrze Spraw Wewnętrznych i Administracji, mswia.gov.pl
Ilustracje:• Zaproszenie na wykład w dn. 27 stycznia 2021 r.— Polskie Towarzystwo Heraldyczne Oddział w Poznaniu• Marek Adamczewski — foto: © Wydział Filozoficzno-Historyczny Uniwersytet Łódzki• Tadeusz Jeziorowski — foto :© Polska Zbrojna 2016• Aleksander Bąk — foto: archiwum własne [P] 03.02.2022

A więc… — wojna?

stycz 2012 r.

styczeń 2022 r.

W styczniu 2022 roku historia zatoczyła koło. 10 lat temu decyzję o rezygnacji z prac nad projektem symboli powiatu międzychodzkiego podjął Jerzy Bąk — prywatnie mój Tata. Nastąpiło to po prawie trzech latach prób ustalenia wzoru symboli, w oparciu o jego autorski system heraldyczno-weksylograficzny.

Powodem zakończenia współpracy z samorządem była niemożność wykonania dzieła w kształcie uzgodnionym w umowie, spowodowana naruszeniem istotnych interesów twórczych przez stronę trzecią.(1) Przyczyną były bowiem formalne działania Komisji Heraldycznej.(2)

Dla krótkiego zobrazowania tematu pozwolę sobie zamieścić zestawienie projektu odrzuconego (z lewej) z projektem, który wykonany został już po rezygnacji mojego Taty i uzyskał pozytywną opinię Ministra, na podstawie stosownej uchwały Komisji Heraldycznej (z prawej).

2. Projekt herbu powiatu międzychodzkiego — Jerzy Bąk 2011 | 3. Herb powiatu międzychodzkiego — Zbigniew Jakubowski 2013

Minęło 10 lat i stwierdzam, że… „historia” usilnie pragnie się powtórzyć. 17 stycznia po wielomiesięcznym dopytywaniu się o o status quo sprawy, otrzymałem z Komisji Heraldycznej dokumentację z procedury opiniowania wzorów symboli powiatu sępoleńskiego.

Okazuje się, że 13 grudnia 2021 roku — po 8 miesiącach (sic!) od złożenia urzędowego wniosku na podstawie uchwały Komisji Heraldycznej z 3 grudnia, wydana została przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji negatywna opinia w sprawie mojego projektu.(3)

Podkreślam ten fakt opóźnienia w wydaniu formalnej opinii — do czego organ zobowiązany jest ustawowo w terminie 3 miesięcy — ponieważ komisja na swoje usprawiedliwienie podała, iż dopiero w październiku 2020 roku otrzymała formalną możliwość pracy w trybie zdalnym.

Rzecz jednak w tym, że wniosek o zaopiniowanie symboli został złożony w kwietniu 2021 roku — czyli prawie pół roku później — a wielomiesięczne opóźnienie wynikało raczej z braku chętnych do pracy nad jego zreferowaniem.

Po tej „drobnej” manipulacji czas na zasadniczą. Podstawą negatywnej opinii nie były istotne uchybienia natury heraldycznej, weksylologicznej, czy też rażąca sprzeczność z lokalną tradycją historyczną. Na decyzję wpłynęły bowiem „wątpliwości dotyczące realizacji plastycznej herbu”.(4)

Zanim zacytuję owe „wątpliwości” przywołam wzór odrzuconego projektu. Jest nim położony w srebrnym polu wizerunek uszczerbionej hybrydy kujawskiej z herbu wojewódzkiego — pół orła i pół lwa w przeciwnym zwrocie, złączone pod wspólną koronąponad dwiema wstęgami falistymi.

4. Projekt herbu powiatu sępoleńskiego — Aleksander Bąk 2021

Podniesione w ramach oceny projektu graficznego herbu „wątpliwości” Komisji Heraldycznej uwypuklają istotny problem, związany z praktyką opiniowania przez nią utworów plastycznych, jakimi są herby samorządów i rzeczywistym zakresem kompetencyjnym, przyznanym ustawą.

Choć przedmiotowa ustawa o odznakach i mundurach nie zakazuje powołania zawodowych plastyków na członków Komisji Heraldycznej — cytat:(5)

  • Do składu Komisji Heraldycznej powołuje się w szczególności: osoby wyróżniające się wysokim poziomem wiedzy z zakresu heraldyki i weksylologii, przedstawicieli organizacji, których statutowe cele związane są z heraldyką i weksylologią oraz przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego.

to wieloletnia praktyka ustalania jej składu skutkuje ewidentną ułomnością merytoryczną organu opiniodawczo-doradczego w zakresie wizualnym.

Ponieważ trudno omawiać tę kwestię jedynie „suchym” tekstem, dlatego dla lepszego zrozumienia problemu pozwolę sobie go „zobrazować”. Poniżej zamieszczam porównawczo wzory symboli z wizerunkiem „lwa”, wykonane przez samych członków Komisji Heraldycznej.

Tak — proszę się nie dziwić — członkowie państwowego organu opiniodawczo-doradczego, biorąc udział w urzędowej procedurze regulowanej ustawowo, jednocześnie — w ramach swojej prywatnej praktyki — sami projektują symbole oraz wzajemnie je sobie opiniują.

5. Projekt herbu gminy Władysławów — Piotr Gołdyn 2019 | 6. Herb gminy Gołymin-Ośrodek — Robert Szydlik 2019

Żeby jednak nie było, że dybię tylko na radosną twórczość heraldycznych komisarzy, przedstawiam poglądowo także projekty innych autorów, które mocą decyzji Komisji Heraldycznej otrzymały pozytywną opinię, a podpisem ministra RP uzyskały status urzędowych znaków tożsamościowych.

7. Herb gminy BulkowoTadeusz Gajl 2012 | 8. Herb gminy Szelków — Kamil Wójcikowski / Robert Fidura 2012

Warto w tym miejscu ujawnić — bo sami autorzy informacją tą się nie chwalą — że oba powyższe projekty otrzymały specjalny zapis w uchwale Komisji Heraldycznej, zatwierdzonej podpisem jej Przewodniczącego:

  • (dla herbu z lewej) Komisja pragnie też wyrazić uznanie dla kunsztu autora projektów i z przyjemnością zauważa, że herb gminy Bulkowo należy do najpiękniejszych spośród setek zaopiniowanych dotychczas symboli.(6)

  • (dla herbu z prawej) Komisja wyraża uznanie dla profesjonalnego wykonania wyżej wymienionych symboli.(7)

Zainteresowanych ogólną informacją o Komisji Heraldycznej — podstawie prawnej jej powołania, przyznanych kompetencjach, składzie, kontrowersjach oraz jej Przewodniczącym — odsyłam (na razie) do Wikipedii .

Powróćmy teraz do merytorycznej oceny projektu herbu powiatu sępoleńskiego w zakresie zgodności z zasadami heraldyki, weksylologii i miejscową tradycją historyczną. Zgodnie z prawem stanowi ona podstawę wyrażenia opinii właściwego Ministra w przedmiotowej sprawie.

Jedynym zastrzeżeniem w uchwale Komisji Heraldycznej, które mogłoby być uznane za merytorycznie związane z wyżej wymienionym obszarem, jest zakwestionowanie użycia wizerunku dwóch rzek, uznanego za „nie mówiący niczego szczególnego o lokalnej społeczności powiatu”.

Wedle założ dwie falowane wstęgi podkreślać mają historyczne znaczenie lokalnych rzek. Rzeka Kamionka stanowiła przez wieki północną rubież Wielkopolski oraz wyznacza północną granicę Krajny. Na rzece Łobżonce (dawniej Kaszubka) biegła przedwojenna granica z Niemcami.

W tym kontekście postawiony zarzut dowodzi raczej braku umiejętności czytania ze zrozumieniem założeń Ekspertyzy historyczno-heraldycznej, dla kompetentności której komisja wyraziła swoje uznanie (sic!). Poza tym to samorząd ma prawo decyzji o źródłach ważnej dla niego symboliki.

Co więcej — Komisja Heraldyczna nie kwestionowała wizerunku rzek o podobnym znaczeniu dla lokalnej społeczności w projektach jej członków oraz osób zaprzyjaźnionych z Przewodniczącym. Nie było to też merytoryczną przyczyną dla formalnego odrzucenia opiniowanych wzorów symboli.

9. Herb gminy MarianowoAlfred Znamierowski 2018 | 10. Herb gminy Rewal — Alfred Znamierowski 2012
11. Herb gminy Puławy — ks. Paweł Dudziński 2013 | 12. Herb gminy Dynów Kamil Wójcikowski / Robert Fidura 2019

Najwyraźniej część grona Komisji Heraldycznej, świadoma braku podstaw merytorycznych dla odrzucenia projektu, postanowiła podważyć opracowanie od strony realizacji plastycznej herbu. Oto lista „wątpliwości” wyartykułowanych w uzasadnieniu do uchwały:(4)

  • dziwne jest przedstawienie lwa

  • zastrzeżenie budzi biały kontur


  • dziwny „gest” lwiej łapy, wyglądającej na dodatek jak skrzydło


  • kształt głowy (bardziej niedźwiedzia)


  • za mała jest korona
, która umieszczona na dwóch łbach (lwim i orlim) rozmiarem pasuje raczej tylko na jeden z nich

  • brak zaznaczenia na niej diademu
.

Niestety powyższe wątpliwości nie zostały opatrzone wyjaśnieniem — dlaczego przedstawienie lwa jest dziwne, a biały kontur budzi zastrzeżenie? — co dziwnego jest w „geście” lwiej łapy? — dlaczego korona ma być wielkości XXL, skoro historycznie osadzona była jedynie na głowie lwa?

Do pojęcia „dziwne” przedstawienie lwa odnoszą się projekty przywołane wcześniej. Poniżej kolejne zestawienie pozytywnie zaopiniowanych projektów — w tym także autorstwa członków komisji — w kontekście budzącego zastrzeżenie konturu oraz braku zaznaczenia diademu w koronie.

13. Herb gminy Studzienice — Alfred Znamierowski 2010 | 14. Herb gminy Lanckorona — Alfred Znamierowski 2018
15. Herb gminy Koźminek — Gerard Kucharski 2021 | 15. Projekt herbu miasta Suwałki — Alfred Znamierowski 2019

Zostawiając prawnikom ministerstwa analizę znaczenia pojęcia «wątpliwość» dla ważności aktu prawnego, nietrudno zauważyć, że uzasadnienie Komisji Heraldycznej nie podnosi w stosunku do odrzuconego projektu żadnych istotnych zastrzeżeń z obszaru właściwego jej kompetencjom.

Więcej — pisemne uzasadnienie opinii uznać można za dowód na ich rażące przekroczenie. W konsekwencji — moim osobistym zdaniem — opinia Ministra, jako centralnego organu administracji rządowej, wydana została w oparciu o dokument noszący znamiona ewidentnego deliktu.

W gronie komisji nie ma ekspertów-plastyków, posiadających zarówno zawodowe doświadczenie profesjonalnego projektowania grafiki użytkowej, jak i dydaktyków, dysponujących uprawnieniami do opiniowania utworów plastycznych na poziomie akademickim.

Wieloletnia praktyka „orzecznictwa” Komisji Heraldycznej w tym zakresie dowodzi, że na ocenę wizerunku plastycznego muszą mieć wpływ wyłącznie osobiste gusta części jej członków lub osobiste preferencje personalne.

Może i o gustach się nie dyskutuje, ale w tym przypadku świadczy to — eufemistycznie ujmując — nie tylko o nieprofesjonalnej uznaniowości w opiniowaniu organu tej rangi, ale przede wszystkim o naruszeniu etyki i dobrych obyczajów, jeśli nie wręcz prawa.

17. gmina Bulków 2012 | gmina Szelków 2012 | gmina Gołymin-Ośrodek 2019 powiat węgorzewski 2018 | powiat ostrołęcki 2021 | miasto Knurów 2018

Wewnętrzna procedura nie przewiduje stenogramu z prac na posiedzeniach. Szczątkowy protokół nie ujawnia diametralnie różnych stanowisk. Nie ma nawet formularza imiennego głosowania. Jednak decyzja z podpisem Przewodniczącego zostaje wydana w imieniu całej komisji.

Zdziwienie budzi także fakt, iż akurat w przypadku opiniowania projektu herbu powiatu sępoleńskiego Komisja Heraldyczna nie skorzystała z często stosowanej formuły konsultacyjnej (bez wydawania formalnej opinii), lecz od razu zadecydowała o wydaniu negatywnej opinii.

Ponieważ Minister SWiA nie jest wyposażony w narzędzia, umożliwiające weryfikację uzasadnień uchwał Komisji Heraldycznej, zostaje niejako „zmuszony” do wydania negatywnej opinii administracyjnej, od której — wedle stanowiska Przewodniczącego — odwołanie nie przysługuje.(8)

Formalnie na pierwszy rzut oka — szczególnie dla niewtajemniczonych — „w papierach wszystko się zgadza”. Nikomu też nie przyjdzie do głowy kwestionowanie kompetencji osób, powołanych z rekomendacji Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, MSWiA, czy też MKiDN.

Dopiero jednak głębsza analiza procedur i praktyki opiniowania projektów członków ustawowego organu w kontrze do projektów „zewnętrznych” autorów, odsłania prawdziwe intencje anonimowych krytyków z urzędu. Takie „orzecznictwo nosi znamiona działania ad personam.

W powyższym kontekście trudno mi zatem nie uznać negatywnej opinii w sprawie projektu herbu powiatu sępoleńskiego za… casus belli. Kolokwialnie rzecz ujmując — panowie poszli na zwarcie. Dla jasności — myślę o pewnej grupie członków, działających wspólnie i w porozumieniu.

Żeby było bowiem jasne — mam pełną świadomość indywidualnego zróżnicowania Komisji Heraldycznej pod względem osobistym, kompetencyjnym, a także moralnym. Niestety, z uwagi na anonimowość procedur, ogólna ocena jej działań siłą rzeczy będzie obciążać ją in gremio.

To tytułem wstępu do szerszego omówienia problematyki związanej z wieloletnimi praktykami Komisji Heraldycznej. W tle są nie tylko zaniedbania z jej początków, w zakresie jej umocowania, kompetencji, wyboru członków, opracowania czytelnych procedur i zasad opiniowania.

To także brak jakichkolwiek konsekwencji wobec Komisji Heraldycznej ze strony uprawnionego organu centralnej administracji rządowej po oficjalnym proteście środowiska historyków KN PAN w roku 2014,(9) „zamiecionym pod dywan” przez ówczesne Ministerstwo AiC.(10)

To budzący wątpliwość „parasol ochrony”, rozłożony nad członkami Komisji Heraldycznej, parającymi się prywatnie projektowaniem herbów samorządowych, oraz pozytywne opiniowanie wzorów symboli, stanowiących bezumownie zapożyczone wzory lub „dziwolągi heraldyczne”.

To korzystanie z urzędowego tytułu członka Komisji Heraldycznej przy pozyskiwaniu zleceń ze strony samorządów oraz powoływanie się przez jednego z oferentów na rynku usług heraldycznych na osobistą znajomość z Przewodniczącym Komisji Heraldycznej.(11)

A przede wszystkim to skandal z piastowaniem do dziś stanowiska Przewodniczącego przez osobę (duchowną), której w postępowaniu habilitacyjnym dwukrotnie udowodniono plagiat w dorobku naukowym,(12) a która w głosowaniach wykorzystuje swój głos, jako decydujący (sic!).

Upłynął aż nadto długi czas, aby w Komisji Heraldycznej nastąpiła autorefleksja i dokonało się „samooczyszczenie” oraz moralne nawrócenie. Teraz trzeba już tylko ciąć. Jak to napisałem 14 października 2021 roku: Już siekiera jest przyłożona do korzenia drzewa.(13)

PS. Przedstawione w treści tekstu autorskie wizerunki herbów opublikowane zostały wyłącznie ad exemplum, a nie ad personam.

Temat będzie kontynuowany.

--Źródła:
  1. Porozumienie z dnia 19 stycznia 2012 r. pomiędzy Powiatem Międzychodzkim a Jerzym Bąkiem — archiwum własne
  2. Pismo Przewodniczącego Komisji Heraldycznej DAP-KWSUST-78-102/11/GL z dn. 27.12.2011 r. — APKH
  3. Opinia Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie zaopiniowania projektów herbu, flagi, bannera, flagi stolikowej, pieczęci i sztandaru oraz Odznaki Honorowej Powiatu Sępoleńskiego z dn. 13 grudnia 2021 r.Archiwum Podręczne Komisji Heraldycznej
  4. Załącznik do uchwały nr 69-2186/O/2021 — Uchwała Komisji Heraldycznej w sprawie symboli powiatu sępoleńskiego — APKH
  5. Ustawa z dnia 21 grudnia 1978 r. o odznakach i mundurach (Dz.U. 1978 nr 31 poz. 130
  6. Załącznik do uchwały nr 107-1033/O/2012 Uchwała Komisji Heraldycznej w sprawie symboli gminy Bulkowo — APKH
  7. Załącznik do uchwały nr 99-1841/O/2012 — Uchwała Komisji Heraldycznej w sprawie symboli gminy Szelków — APKH
  8. Pismo Przewodniczącego Komisji Heraldycznej DAP-KH-78-102/11/GL z dn. 27.12.2011 r. — APKH
  9. Pismo Przewodniczącego Zespołu Nauk Pomocniczych Historii i Edytorstwa przy Komitecie Nauk Historycznych PAN do Ministra Administracji i Cyfryzacji z dn. 4 grudnia 2014 r. — archiwum własne
  10. Pismo Podsekretarza Stanu Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji DAP-WZPK.75.34.2015 z dn. 31.03.2015 r. — archiwum własne
  11. Korespondencja ze Starostwem Powiatowym w Międzychodzie z dn. 19 sierpnia 2011 r. — archiwum własne
  12. Uchwała nr 9-2019/2020 z dnia 21 stycznia 2020 r. w sprawie wyrażenia negatywnej opinii dotyczącej odwołania dra Pawła Dudzińskiego od Uchwały nr 4-2019/2020 Rady Dyscypliny Historia z dnia 12 listopada 2019 r. w sprawie odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego w dziedzinie nauk humanistycznych w dyscyplinie historiawnh.umk.pk
  13. Chcieć to móc, Aleksander Bąk, Aktualności 2021-1, jakiznaktwoj.pl 14.10.2021 r. (Mt 3,10)
  14. Pismo Przewodniczącego Komisji Heraldycznej DAP-KWSUST-73-33/2016 z dn. 6.04.2017 r. — APKH

Ilustracje:
  1. Pojedynek króla Artura z czarną bestiąL'estoire de Merlin 1316, British Library
  2. Projekt herbu powiatu międzychodzkiego — Jerzy Bąk 2011
  3. Herb powiatu międzychodzkiego — Zbigniew Jakubowski / Artur Paczesny / Robert Jędrzejczak 2013
  4. Projekt herbu powiatu sępoleńskiego — Aleksander Bąk 2021
  5. Projekt herbu gminy Władysławów — Piotr Gołdyn 2019
  6. Herb gminy Gołymin-Ośrodek Robert Szydlik 2019
  7. Herb gminy BulkowoTadeusz Gajl 2012
  8. Herb gminy Szelków — Kamil Wójcikowski / Robert Fidura 2012
  9. Herb gminy Marianowo — Alfred Znamierowski 2018
  10. Herb gminy Rewal — Alfred Znamierowski 2012
  11. Herb gminy Studzienice Alfred Znamierowski 2010
  12. Herb gminy Puławy — ks. Paweł Dudziński 2013
  13. Herb gminy Dynów — Kamil Wójcikowski / Robert Fidura 2019
  14. Herb gminy Lanckorona — Alfred Znamierowski 2018
  15. Herb gminy Koźminek — Piotr Gołdyn 2021
  16. Projekt herbu miasta Suwałki — Alfred Znamierowski 2019
  17. Zestawienie detali wzorów herbów pozytywnie zaopiniowanych przez Komisję Heraldyczną

[P] 27.01.2022

Habeas corpus

Przywilej jedlneńsko-krakowski

Władysław II Jagiełło

Jedlnia — 4 marca 1430 r.

Kraków — 9 stycznia 1433 r.

[…] Następnie przyrzekamy i zaręczamy, iż żadnego ziemianina posiadacza własności gruntowej, nie będziemy za jakieś wykroczenia lub winę więzić, ani nie wydamy nakazu uwięzienia i nie będziemy go wcale karać, jeśli w sądzie w sposób rozumny nie udowodni się jemu winy i jeśli sędziowie tej krainy, w której ten ziemianin mieszka, nie wydadzą go w ręce nasze lub naszych starostów.

Wyjątek jednak stanowić będzie człowiek, którego przyłapałoby na kradzieży lub na jakimś publicznym przestępstwie, jak np. na podpaleniu, rozmyślnym zabójstwie, porywaniu panien i niewiast, pustoszeniu i rabowaniu wsi, podobnie tacy, którzy nie chcieliby złożyć należnej kaucji, stosownie do wielkości wykroczenia lub winy.

Nikomu zaś nie będziemy zabierać dóbr i posiadłości, chyba że uprawnieni sędziowie lub nasi baronowie przedstawią go nam jako sądownie skazanego. […] 1

9 stycznia 1433 roku w Krakowie król Władysław Jagiełło potwierdził przywileje, otrzymane przez szlachtę i duchowieństwo Korony, w zamian za obietnicę objęcia tronu przez jego najstarszego syna Władysława (Warneńczyka).

Dokument ustanowiony w 1430 roku w Jedlni zapewniał szlachcie monopol na dostojeństwa kościelne oraz zawierał obietnicę rozszerzenia obowiązujących w Koronie praw również na należące do niej ziemie ruskie, zamieszkane przez szlachtę prawosławną.

Nowością na miarę europejską było wprowadzenie zasady habeas corpus, czyli nietykalności osobistej szlachty. Zakazano uwięzienia i konfiskaty dóbr ziemskich bez wyroku sądowego. Dało to polskiej szlachcie prawa procesowe, które nie istniały dotychczas w żadnym innym kraju.

Podobną zasadę wprowadzono prawie 250 lat później w Anglii za rządów króla Karola II. Była to ustawa Habeas Corpus Act z 1679 roku zakazująca organom państwa aresztowania poddanego bez zezwolenia sądu.

Wyrażenie habeas corpus oznacza «[rozkazujemy], aby ciało [zatrzymanego] zostało [wniesione do sądu]». Pełne wyrażenie habeas corpus [coram nobis] ad subjiciendum oznacza «masz osobę [przed nami] w celu poddania (sprawy badaniu)». 2

Są to sformułowania z anglo-francuskich dokumentów z XIV wieku, nakazujących postawienie osoby przed sądem lub sędzią, używane w celu ustalenia, czy osoba ta jest legalnie przetrzymywana.

--Źródła:1. Przywilej jedlneńsko-krakowski — Muzeum Historii Polski2. Online Etymology Dictionary
Ilustracje:• Przywilej jedlneńsko-krakowski © Muzeum Narodowe w Krakowie• Habemus Corpus Act, London 1681 © Library of Congress
[P] 09.01.2022

Wara wam od gniazda!

--Gniazdo orła morskiego — Kurzeme, ŁotwaLatvijas Ornitoloģijas biedrība / Latvijas Dabas fonds © dabasdati.lv
[P] 06.01.2022

Epifania — korony z głów!

Epifania

Uroczystość Objawienia Pańskiego

6 stycznia

Carousel imageCarousel imageCarousel image

Królowie Cię ujrzą, staną zdumieni,

Książęta całej ziemi na twarz upadną,

Bo Ja Cię wybrałem — Ja Cię wybrałem.*

Jako, że zgodnie z tradycją Kościoła Katolickiego w dniu 6 stycznia przypada liturgiczna Uroczystość Objawienia Pańskiego — zwana potocznie „Świętem Trzech Króli” — pozwolę sobie przywołać zeszłoroczny wpis zamieszczony przy tej okazji.**

Czy wiecie, że… na obrazie przedstawiającym Adorację Trzech Króli został uwieczniony król Władysław Jagiełło?

Na pewno nie wiedzieliście — ale już teraz wiecie. Przedstawienie Jagiełły widnieje na rewersie tryptyku ołtarza Matki Boskiej Bolesnej z kaplicy Świętokrzyskiej krakowskiej katedry na Wawelu. Król odziany jest w zieloną szatę obszytą sobolowym futrem. W prawym ręku trzyma dar, a lewą unosi królewską koronę w geście powitania i czci.

Kaplica Świętokrzyska została ufundowana przez jego syna — Kazimierza Jagiellończyka. Zarówno ołtarz jak i tryptyk powstały zapewne po jej ukończeniu w roku 1470. Portret króla odpowiada jego rzeźbie z płyty nagrobka, wykonanego prawdopodobnie jeszcze za życia Władysława Jagiełły.

Trzech Króli to tradycyjna nazwa święta Objawienia Pańskiego. Objawienie — czyli Epifania (od greckiego επιφάνεια) — jest jednym z pierwszych świąt przyjętych przez chrześcijańską wspólnotę. Dowodzić tego może przedstawienie zachowane na fresku w rzymskich katakumbach Pryscylli z III wieku. Fresk z tzw. kaplicy Greckiej można zobaczyć online na Google Maps.

Także z katakumb Pryscylli pochodzi tabliczka nagrobna Severy z przedstawieniem Pokłonu. Widnieją na niej postaci w charakterystycznych frygijskich czapkach, umieszczane często na wczesnochrześcijańskich sarkofagach z IV wieku.

Najbardziej znany wizerunek Baltazara, Melchiora i Gaspara zachowany został na mozaice bizantyńskiej z VI wieku w bazylice w Rawennie.

Kim byli przybysze nie zostało jednoznacznie wyjaśnione. Zapisy z Ewangelii opisują ich jako Mędrców ze Wschodu. Określenie Mag (od greckiego μαγοι) oznaczać może przede wszystkim uczonego lub też kapłana. Historyczne zapisy potwierdzają obecność klanów kapłańskich w starożytnej Persji. Niektóre z nich rościły sobie prawa do władzy królewskiej.

Epifania oznacza opisane w Ewangeliach wydarzenie, ujawniające mesjańskie posłannictwo Jezusa. Są nimi Objawienie Pańskie, Chrzest w Jordanie oraz Cud w Kanie Galilejskiej. Wedle jednej z interpretacji to właśnie pierwsze litery ich łacińskich określeń mają tworzyć kreślony kredą na drzwiach tradycyjny monogram C+M+B:

  • cognitio — poznanie

  • baptisma — chrzest

  • matrimonium — małżeństwo.

Skrót wyjaśniany jest jednak najczęściej zapisem domniemanych imion trzech królów-mędrców — Caspra, Melchiora i Baltasara. Inna interpretacja wywodzi go z błogosławieństwa:

  • Christus mansionem benedicat (Chrystus dom błogosławi).

--* II Pieśń Sługi Jahwe (Iz 49,7)** Czy wiecie, że… — Aleksander Bąk, Aktualności2021-1, 6.01.2021
Ilustracje:• Animacja na podstawie kadrów filmu «The Christ Child» © Intellectual Reserve, Inc / BonComAdoracja Trzech Króli — tryptyk Matki Boskiej Bolesnej, kaplica Świętokrzyska na Wawelu XV wiek; za: Wikipedia / Malarstwo gotyckie w Polsce, DiG 2004Władysław Jagiełło — portret z tryptyku i rzeźba z nagrobka © DiG / Katedra Królewska na Wawelu• Adoracja Trzech Króli — fresk z katakumb Pryscylli III wiek © Muzeum Watykańskie• Adoracja Trzech Króli — płytka nagrobna z katakumb Pryscylli IV wiek © !Storax / Flickr• Adoracja Trzech Magów — płaskorzeźba z sarkofagu IV wiek © Muzeum Watykańskie• Adoracja Trzech Magów — mozaika z bazyliki Sant'Apolinare Nuovo Rawenna VI wiek; za: Wikipedia / Nina-no
[P] 06.01.2022

Witaj w roku 2022!

Nowy Rok

1 stycznia 2022 r.

Wszystkim, którzy tu zaglądają — „po znajomości”, z ciekawości, czy też z przypadku, albo choćby tylko „kontrolnie” — życzę na kolejne 365 dni prawdziwego Pokoju.

--

* Ez 18,32


[P] 01.01.2022

Jaki ZnakTwój?

Sylwester

31 grudnia 2021 r.

Średniowieczne bestiariusze — czyli ówczesne encyklopedie przyrodnicze — wśród ptactwa wymieniały także pewnego białego ptaka. Źródłem informacji o nim miał być grecki Fizjolog (Φυσιολόγος) — egzegetyczny tekst, który opisywał go jako w pełni białego, w którym nie było nic, co miało czarne wybarwienie.

Ptaka tego nazywano Caladrius. Bestiariusz Aberdeen opisuje go następująco:

Jego odchody leczą zaćmę oczu. Można go znaleźć w rezydencjach królewskich. Jeśli ktoś jest chory, będzie wiedział od caladriusa, czy przeżyje, czy umrze. Jeśli choroba człowieka jest śmiertelna, caladrius odwróci głowę od chorego. Ale jeśli choroba nie prowadzi do śmierci, ptak patrzy mu w twarz i bierze całą chorobę na siebie. Wzbija się w powietrze, ku słońcu, wypala chorobę i rozprasza ją, a chory zostaje uzdrowiony.*

W ramach chrześcijańskiej egzegezy autor bestiariusza wyjaśnia znaczenie symboliki skrytej pod przedstawieniem białego ptaka:

Caladrius reprezentuje naszego Zbawiciela. Nasz Pan jest czysto biały bez śladu czerni, «On grzechu nie popełnił, a w Jego ustach nie było podstępu.» (1 P 2:22). Ponadto Pan, zstępując z wysokości, odwrócił swoje oblicze od Żydów, ponieważ nie wierzyli, i zwrócił się do nas, pogan, zabierając naszą słabość i nosząc nasze grzechy; wzniesiony na drzewie krzyża i wznoszący się wysoko, «Wstąpiwszy do góry wziął do niewoli jeńców, rozdał ludziom dary.» (Ef 4, 8).

Każdego dnia Chrystus, podobnie jak caladrius, towarzyszy nam w naszej chorobie, bada nasz umysł, kiedy się spowiadamy i uzdrawia tych, którym okazuje łaskę pokuty. Ale odwraca twarz od tych, których serca nie okazują skruchy. Tych odrzuca; ale tych, do których zwraca swoją twarz, ponownie uzdrawia.

Ale, mówisz, ponieważ caladrius jest nieczysty zgodnie z prawem, nie powinien być porównywany do Chrystusa. Jednak Jan mówi o Bogu: «A jak Mojżesz wywyższył węża na pustyni, tak potrzeba, by wywyższono Syna Człowieczego, aby każdy, kto w Niego wierzy, miał życie wieczne.» (J 3:14-15); a zgodnie z prawem «wąż był bardziej przebiegły niż wszystkie zwierzęta lądowe, które Pan Bóg stworzył.» (Rdz 3,1). Lew i orzeł są nieczyste, a jednak są podobne do Chrystusa z powodu ich królewskiej rangi, ponieważ lew jest królem zwierząt; orzeł, królem ptaków.*

W aktualnej dyskusji o wizerunku narodowych symboli Rzeczypospolitej Polskiej trudno nie odnieść wrażenia, że wciąż umyka zasadnicze pytanie — jaka rzeczywistość leży u ich podstaw. Co jest prawdziwym źródłem polskiej symboliki? Jakie treści niesie sobą Orzeł Biały?

Kładzie się nacisk na detale obrazowania znaku, jego stylizację — a nawet rysowanie go „cieńszą kreską”, bez wnikania w sens ideowy. Z pozycji „eksperckich” buduje się narrację, która prowadzi do negacji sacrum. Próbuje się kreować i omawiać symbol z pozycji profaum i z użyciem nieadekwatnych narzędzi.

Z kolei wnioski o „chrystianizację” znaku — przez dodanie insygniów odpowiedniego kształtu — obnażają zarówno brak rozumienia ich znaczenia, jak i sfery, o którą chce się „zadbać”. Znamionują brak świadomości, że polityczny gest wypacza Chrystusowe przesłanie — Królestwo moje nie jest z tego świata.

Pytanie Jaki Znak Twój? to nie tylko postawienie znaku zapytania przy weryfikacji swojej narodowej tożsamości. To wezwanie do pogłębienia wiedzy — kim naprawdę jestem jako człowiek? Co jest motywem i celem życia? Jakie wartości decydują o codziennych wyborach?

Można iść przez życie pod sztandarami wiary, nauki, tradycji, humanizmu, demokracji, etc., a jednocześnie świnić się pod maską naukowej eksperckości, europejskiej tolerancji lub religijnej tradycji. W barwach biało-czerwonych, tęczowych, a nawet w białej koloratce — wszystko jedynie w imię wybujałego Ego.

Odpowiedź na pytanie Jaki Znak Twój? nie może być tylko teoretyczna. Rzeczywistą odpowiedź ukazuje bowiem jedynie sposób życia. Bo tym jest właśnie prawdziwe Credo — wyznawanie wiary poprzez świadectwo. Do tego wzywa naczelny symbol państwa, którego źródłem nie jest sfera profanum, lecz sacrum.

I co najważniejsze — Orzeł Biały to symbol, emanacja rzeczywistości, w której on sam uczestniczy i do której odsyła. Tą rzeczywistością jest obszar świata duchowego — Transcendencja przez duże „T”. Korzenie tego znaku wrośnięte są w chrześcijaństwo.

Piszę o tym w kontekście nadchodzącego roku 2022. Wszelkie znaki na politycznym niebie wskazują, że ścieżka legislacyjna Ustawy o symbolach państwowych RP zostanie doprowadzona do końca. To jednak wyzwanie nie tylko polityczne czy też prawne. To także wyzwanie osobiste — a więc moralne.

Wszystkim, którzy zamierzają przyłożyć do tematu swoją rękę (a wiem, że również piętę), życzę stanięcia w Prawdzie o sobie. Jednym słowem — Nawrócenia. Odnoszę bowiem wrażenie, iż „duch” dotychczasowej dyskusji daleki jest od świadomości, że przed wejściem na tę ziemię należałoby najpierw zdjąć sandały.

Amen.

--

* CaladriusAsmole Bestiary, XII w. — Bodleian Library

Ilustracje:

  • Caladrius— Ashmole Bestiary © Bodleian Library

  • Caladrius— grafika na podstawie miniatury z Aberdeen Bestiary © University of Aberdeen

  • Chrystus w Majestacie — The Bury Bible © The Parker Library, Corpus Christi College, Cambridge

  • Orzeł Biały — Z. Z. Kamińscy © Aleksander Bąk — archiwum własne


[P] 31.12.2021