Konkurs — zagadka



Orzeł Biały
Godło państwowe



nowe godło Polski, Orzeł Biały, herb Polski, godło państwowe, ustawa o symbolach państwowych Rzeczypospolitej Polskiej, orzeł w koronie, korona z krzyżem



Zważając na zwiększającą się ilość odwiedzin portalu jakiznaktwoj.pl oraz wyrażane przez czytelników zainteresowanie zamieszczanymi treściami i ilustracjami pozwalam sobie zaproponować mały konkurs — zagadkę. Proszę odpowiedzieć na pytanie:
  • z KTÓREGO ROKU pochodzi zamieszczony powyżej wizerunek godła państwowego?

Jedna osoba, która jako pierwsza udzieli właściwej odpowiedzi, nagrodzona zostanie jedną książką z mojej biblioteczki (czytaj: używaną, ale wartościową :) „Orzeł Biały. 700 lat herbu Państwa Polskiego” — katalogiem wystawy zorganizowanej z okazji 700 lecia herbu państwa polskiego w Zamku Królewskim w Warszawie w roku 1995:

Orzeł Biały 700 lat herbu państwa polskiego, katalog wystawy Orzeł Biały 1995, Stefan Kuczyński, nagroda, konkurs, biblioteka Aleksandra Bąka


Konkurs będzie trwał do 31 marca 2019 roku do godziny 23:59. Uczestnik konkursu może udzielić tylko 1 odpowiedzi z jednego adresu e-mail. Odpowiedzi można przesyłać za pomocą poniższego formularza:


Zastrzeżenie formalne: Konkurs nie ma charakteru gry losowej i stanowi formę konkursu wiedzy. Przyznana nagroda nie zostanie obłożona ciężarami o charakterze publicznoprawnym, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, gdyż stanowi przedmiot używany a jej wartość jednostkowa nie przekracza kwoty 760 złotych brutto. W przypadku braku udzielenia właściwej odpowiedzi konkurs uznany zostanie za rozstrzygnięty bez przyznania nagrody. Wszelkie decyzje dotyczące sposobu przeprowadzenia oraz rozstrzygnięcia konkursu leżą w gestii jego organizatora. Droga prawna wykluczona.


--
Ilustracja:

• Orzeł Biały — wizerunek godła państwowego © A. Bąk archiwum własne

• Orzeł Biały, 700 lat herbu państwa polskiego — red. S. Kuczyński, Arx Regia, Warszawa 1995


[P] 19.03.2019











„Pierworodny” złożony



Gniazdo bielika
Łotwa



pierwsze jajo, gniazdo bielika, nowe godło Polski,  Aleksander Bąk, orzeł bielik, gniazdo, lęg 2019, wizerunek orła




Niespodzianka — w niedzielę w gnieździe bielika pojawiło się pierwsze jajo. Jeśli natura będzie sprzyjała to w najbliższym tygodniu przybędą kolejne dwa. Do wyklucia „pierworodnego” pozostał ponad miesiąc. Transmisję z gniazda można oglądać tu: Orli dom na żywo


--
Ilustracja:

Pierwsze jajo, gniazdo bielika — ukryta kamera (zrzut ekranowy), dabasdati.lv



[P] 12.03.2019








Orzeł w godle heraldycznym powiatu chodzieskiego



Symbole powiatu chodzieskiego
Zespół autorski: Jerzy Bąk, Aleksander Bąk
2018



Nowy herb powiatu chodzieskiego, symbole powiatu chodzieskiego, flaga powiatu chodzieskiego, projektowanie herbów, heraldyka, weksylologia, Aleksander Bąk, Jerzy Bąk, zespół autorski



Zespół projektowy Jerzy Bąk i Aleksander Bąk opracował dla powiatu chodzieskiego restylizację heraldyczno-graficzną herbu. Na jego bazie zaprojektowane zostały pozostałe symbole samorządu — flaga, banner oraz pieczęcie. Tym samym powiat chodzieski dołącza po wielu latach do rodziny powiatów województwa wielkopolskiego, sygnujących się właściwymi heraldycznie symbolami samorządowymi.

Dotychczasowy statutowy wizerunek herbu powiatu chodzieskiego uznany został przez Wojewodę Wielkopolskiego za nieważny z uwagi na niepoddanie jego wzoru ustawowej procedurze opiniowania przez ministra właściwego dla spraw administracji publicznej.*


Stary herb powiatu chodzieskiego, Centrum Heraldyki Polskiej, Fundacja Tradycji Rzeczypospolitej, Andrzej Kulikowski, herb miasta Oborniki, herb Miasta Chodzież

Poza mankamentami formalnymi herb zawierał także istotne uchybienia zasadom heraldyki i sztuki projektowania graficznego. Wizerunek orła pozyskany został z herbu miasta Oborniki w jego wersji przedstawieniowej z publikacji „Miasta polskie w Tysiącleciu” z roku 1967.** Godło miasta Chodzieży umieszczone zostało w herbie powiatu w jego pełnej postaci ikonograficznej, co stało w sprzeczności z wytycznymi „I Krakowskiego Kolegium Heraldycznego”.*** Dodatkowo oba symbole poddane były deformacji.

Nowy wzór herbu powiatu oparty został na „Systemie koordynacji symboli Województwa Wielkopolskiego” — wzorcowym modelu heraldycznym zaprojektowanym dla samorządów województwa wielkopolskiego przez Jerzego Bąka na początku 1999 roku. Model ten zawiera zasadę wywodzenia symboli powiatów, jako jednostek samorządu terytorialnego II stopnia, ze znaków wojewódzkich — herbu i flagi. 

Zaprojektowany w nim herb województwa wielkopolskiego przedstawia wizerunek białego orła — stanowiący nawiązanie do wzoru królewskiego orła z pieczęci majestatowej Przemysła II z 1295 roku — osadzony w czerwonym polu tarczy o kształcie wczesnogotyckim. Przewidziane dla powiatów godło herbowe stanowi połączenie wizerunku uszczerbionego godła województwa — orła wielkopolskiego — oraz symbolu identyfikującego dany powiat, umieszczone w tarczy późnogotyckiej, dla odróżnienia od herbu wojewódzkiego. Dla flagi przyjęty został historyczny wzór XVII-wiecznych weksyliów wojsk powiatów ziemskich. W części czołowej flagi umieszczany jest wizerunek godła herbowego powiatu, a część swobodna — cięta w skos —  dzielona jest na ilość pasów odpowiadającą liczbie gmin składowych powiatu. 

Opracowana restylizacja symboli powiatu chodzieskiego miała na celu ustalenie wzoru heraldycznego, podkreślającego przynależność do samorządowej wspólnoty województwa wielkopolskiego, przy zachowaniu rozpoznawalnych cech tożsamościowych. Nowe symbole powiatu chodzieskiego, opracowane w zgodzie z zasadami heraldyki i weksylologii oraz sztuki współczesnego projektowania graficznego, zostały pozytywnie zaopiniowane przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie uchwały Komisji Heraldycznej.

Herb powiatu chodzieskiego stanowi zatem stylizowany wizerunek trzech złotych blankowanych wież, osadzonych na pięciu złotych cegłach muru miejskiego. Liczba cegieł odnosi się do ilości gmin stanowiących wspólnotę samorządową powiatu. Całość osadzona jest na tarczy późnogotyckiej typu hiszpańskiego. Dla tak wywiedzionego wzoru herbu przyjęty został następujący opis:
  • W polu czerwonym uszczerbiony srebrny orzeł wielkopolski ze złotym dziobem i takowąż przepaską, pod którym trzy złote wieże blankowane, stojące na pięciu złotych cegłach muru miejskiego. 
Zgodnie z założeniami systemowymi flagę powiatu stanowi czerwony płat, w którego części czołowej umieszczone centralnie godło powiatu chodzieskiego, a ogon cięty w skos i dzielony na 5 złoto-czerwonych pasów.


--
Rozstrzygnicie nadzorcze nr KN-I.4131.1.277.2013. 1 Wojewody Wielkopolskiego z dnia 30 kwietnia 2013 r.
** Miasta Polskie w Tysiącleciu, T. II, Ossolineum, 1967
*** Wnioski I Krakowskiego Kolokwium Heraldycznego, Współczesna heraldyka samorządowa i jej problemy, pod red. Wojciecha Drelicharza i Zenona Piecha, Kraków 2000 (I Krakowskie Kolokwium Heraldyczne)

Ilustracja:
• Flaga powiatu chodzieskiego — projekt zespołu autorskiego Jerzy Bąk, Aleksandet Bąk foto © Aleksander Bąk / Flag Mockup graphicpear.com


[P] 27.02.2019











Orzeł na wystawie



Znak Twój — Orzeł Biały
Wystawa w stulecie odzyskania niepodległości
Kurator: Andrzej Czerwiński, Jarosław Jaskulak
Muzeum Archeologiczne w Poznaniu
23 października 2018 — 3 marca 2019



Orzeł Biały, ceramika, XII wiek, Gniezno, wystawa Znak Twój – Orzeł Biały foto © Aleksander Bąk



Z opisu wystawy: „Wystawa «Znak Twój — Orzeł Biały» powstała w setną rocznicę odzyskania niepodległości, w celu opowiedzenia o dziejach Polski i Polaków przez pryzmat naszego narodowego symbolu. Setki eksponatów, wyselekcjonowanych ze zbiorów muzealnych oraz prywatnych kolekcji, zostały zebrane na Dziedzińcu Pałacu Górków, aby przybliżyć zwiedzajacych zmiany, jakim podlegał wizerunek Orła Białego na przestrzeni wieków. Najstarsze chronologicznie eksponaty, pochodzące z okresu kształtowania się państwa polskiego, to monety oraz płytki ceramiczne z wizerunkiem orła.” *



Komentarz: Wystawę polecić można każdemu, a w szczególności tym, którzy z orłem na historycznych symbolach spotykali się jedynie na kartkach publikacji lub na ekranie telewizora. I choć nie jest to wystawa multimedialna (jak przywołana w grudniowym wpisie Pod czujnym okiem Ojców Niepodległości ekspozycja Mobilnego Muzeum Multimedialnego) to jednak prezentuje szersze spektrum eksponatów — od monet, odznaczeń i pieczęci, przez ceramikę i dekoracyjne kafle i tablice, okazjonalne druki ulotne i plakaty, po tkaniny, sztandary i proporce.

Osobiście cieszy mnie, że mogłem wreszcie stanąć oko w oko z orłem „kroczącym” na plakiecie ceramicznej datowanej na XII wiek. „Piesze” przedstawienie orła koresponduje z wcześniejszym o 100 lat, powszechnie znanym wizerunkiem ptaka z denara Chrobrego, także obecnym na wystawie

Spośród eksponatów numizmatycznych moje oko wyłowiło także monety z okresu jagiellońskiego. Doceniłem ich wartość przy okazji przeprowadzonej analizy źródłowej przedstawienia orła z autorskiego projektu godła państwowego Zygmunta Kamińskiego. Przyzwyczajonych do zdjęć monet publikowanych w dużym powiększeniu zdziwić może ich rzeczywista wielkość.


Orzeł Biały, godło Polski, orzeł na monecie, orzeł heraldyczny, denar Kazimierza Jagiellończyka foto: © Aleksander Bąk


--
* Znak Twój — Orzeł Biały, ulotka informacyjna wystawy

Ilustracja:
• Orzeł — płytka ceramiczna z XII wieku, Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie © Aleksander Bąk
Obiekty prezentowane na wystawie zostały udostępnione przez: Muzeum Archeologicznego w Poznaniu, Muzeum Narodowego w Poznaniu, Muzeum Powstania Warszawskiego, Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, Muzeum Katyńskiego w Warszawie, Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie, Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości w Poznaniu, Muzeum Archidiecezjalnego w Poznaniu oraz prywatnych kolekcji.  
Orzeł — denar Kazimierza Jagiellończyka, archiwum własne © Aleksander Bąk


[P] 23.02.2019











99-lecie powrotu Pomorza do Polski



Zaślubiny Polski z morzem
Generał Józef Haller
Wicepremier Wincenty Witos
Minister Spraw Wewnętrznych Stanisław Wojciechowski 
Wojewoda Pomorski Stefan Łaszewski
Kontradmirał Kazimierz Porębski
Puck, 10 lutego 1920



Odzyskanie Pomorza. 99 lecie powrotu Pomorza do Polski, Akt zaślubin Polski z morzem, generał Józef Haller, 10 lutego 1919, akt zaślubin Henryk Uziembło



Oto dziś dzień czci i chwały! Jest on dniem wolności, bo rozpostarł skrzydła Orzeł Biały, nie tylko nad ziemiami polskimi, ale i nad morzem polskim. Naród czuje, że go już nie dusi hydra, która dotychczas okręcała mu szyję i piersi. Teraz wolne przed nimi światy i wolne kraje. Żołnierz polski będzie mógł dzisiaj wszędzie dotrzeć pod znakiem Białego Orła, cały świat stoi mu otworem.*



Uroczystości zaślubin Polski z morzem odbyły się 10 lutego 1920 roku w Pucku na terenie Morskiego Dywizjonu Lotniczego. W uroczystości uczestniczyli delegaci sejmu i rządu RP, przedstawiciel Naczelnika Państwa, przedstawiciele województwa pomorskiego, alianccy attachées wojskowi oraz polscy duchowni. Aktu zaślubin dokonał gen. Józef Haller. 

Po przemówieniu gen. Hallera została poświęcona i podniesiona na maszcie polska bandera morska. Zgromadzone poczty sztandarowe oddały banderze honory i zanurzone w morzu. Następnie została odprawiona Msza święta przez biskupa polowego oraz dziekana Frontu Pomorskiego.

Odzyskanie Pomorza. 99 lecie powrotu Pomorza do Polski, Akt zaślubin Polski z morzem, generał Józef Haller, 10 lutego 1919, akt zaślubin, zbiory NAC



Po zakończeniu liturgii gen. Haller wjechał konno na pochylni wodnopłatowców do morza i wrzucił w fale jeden z platynowych pierścieni ofiarowanych przez Polonię gdańską, a drugi założył sobie na palec.**

Na pamiątkę zaślubin dokonano poświęcenia i wbicia słupa z głowicą z orłem Jagiellonów oraz napisem: „Roku Pańskiego 1920, 10 lutego Wojsko Polskie z gen. Józefem Hallerem na czele objęło na wieczyste posiadanie polskie morze”.


Odzyskanie Pomorza. 99 lecie powrotu Pomorza do Polski, generał Józef Haller, 10 lutego 1920, pal  pamiątkowy zaślubin, Toruń



--
Mowa generała Hallera — Puck, 10 lutego 1919
** na podstawie: A. Powidzki, Zaślubiny Polski z Bałtykiem

Ilustracje:
Akt zaślubin Polski z morzem — H. Uziembło © Biblioteka Narodowa
• Uroczystości, Puck 10.02.1920 © NAC
• Głowica pamiątkowego pala, Toruń 9.02.1920 © NAC


[P] 17.02.2019











100-lecie zakończenia Powstania Wielkopolskiego



Boże Zbaw Polskę
Tkanina patriotyczna
Marta Górna, Barcin
1898-1900


Powstanie Wielkopolskie, 100 lecie Powstania Wielkopolskiego, haft z orłem, tkanina patriotyczna, Marta Górna, Muzeum Narodowe w Poznaniu



16 lutego 1919 roku w Trewirze podpisany został między Ententą a Republiką Weimarską kolejny traktat, poszerzający układ rozejmowy z 11 listopada 1918 roku. Dzięki osobistej interwencji francuskiego marszałka Ferdinanda Focha ustalenia rozejmowe objęły także front wielkopolski. Wyznaczono linię demarkacyjną a Niemcy zobowiązane zostały do zaprzestania działań wojennych. Zawarty rozejm zakończył formalnie powstanie wielkopolskie trwające od 27 grudnia 1918 roku.

Warto przy tej okazji wspomnieć, że nie tylko kwestia powrotu Wielkopolski do Macierzy, ale także istnienie samego państwa polskiego, nie były wcale takie oczywiste. W ramach planu Stellungskrieg (Wojna Pozycyjna), przygotowanego przez niemieckiego marszałka Paula von Hindenburga, z początkiem 1919 roku Niemcy podjęły militarne działania, mające na celu odzyskanie prowincji wielkopolskiej oraz obronę dotychczasowego stanu posiadania (Śląsk, Pomorze, Prusy), a także wzmocnienie niemieckiej karty przetargowej przed planowaną na czerwiec paryską konferencją pokojową.

Dodatkowo, z uwagi na to iż w przeciwieństwie do sytuacji na froncie zachodnim Niemcy posiadały na froncie wschodnim ogromny potencjał militarny, w niemieckich kręgach politycznych i wojskowych pojawiła się koncepcja utworzenia nowego państwa niemieckiego na wschodzie — Oststaat. W jego skład wchodzić miały tereny Prus Wschodnich i Zachodnich, części państw nadbałtyckich, a przede wszystkim Wielkopolski i Śląska. 

Realizacji tego planu służyć miała operacja Frühlingssonne (Wiosenne Słońce). Zaplanowany atak na Polskę oznaczał nie tylko odzyskanie utraconych prowincji, ale w efekcie zniszczenie nowo odrodzonego państwa. Dla osiągnięcia tego celu przewidywane było także podjęcie współpracy militarnej z wojskami Rosji Sowieckiej, co uzależnione zostało jednak od sytuacji na froncie wojny polsko-bolszewickiej.

Przedstawione Niemcom 7 maja 1919 roku założenia traktatu pokojowego, ostatecznie rozwiały ich nadzieję na zawarcie pokoju bez strat terytorialnych. W obliczu utraty Wielkopolski, Prus Zachodnich oraz Górnego Śląska, Niemcy zdecydowały się na konfrontację z Polską, a 21 czerwca rozpoczęto bezpośrednie działania militarne. Dopiero postawione przez aliantów ultimatum bezwzględnego zakończenia akcji militarnych — pod groźbą interwencji aż po Berlin — zmusiło Niemcy do rezygnacji z agresji na Polskę. 

Na podstawie Traktatu Wersalskiego z 28 czerwca 1919 r. Wielkopolska formalnie powróciła do odrodzonego państwa polskiego. Po czasach zaborów i wyniszczającej wojnie Polska dostała szansę na pokojową odbudowę. Warte odnotowania są jednak słowa marszałka Focha na temat Traktatu Wersalskiego:
  • To nie pokój, to zawieszenie broni na dwadzieścia lat.*

--
* Na podstawie: R. Kempa, Od „Wojny pozycyjnej” po „Wiosenne Słońce”, Białostockie Teki Historyczne, 2012

Ilustracja:
• Boże Zbaw Polskę — haft z Orłem, tkanina wywieszana podczas uroczystości patriotycznych, Marta Górna, Barcin, 1898-1900 © Muzeum Narodowe w Poznaniu

[P] 16.02.2019











In memoriam



Jan Olszewski
* 20 sierpnia 1930 
† 7 lutego 2019


Jan Olszewski, premier, in memoriam, Kokarda narodowa żałobna, Aleksander Bąk



To wcale nie wymagało wielkiego charakteru
nasza odmowa niezgoda i upór
mieliśmy odrobinę koniecznej odwagi
lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku
Tak smaku
w którym są włókna duszy i chrząstki sumienia *


--
Potęga smaku — Z. Herbert, Poezje, Warszawa 1998

Ilustracja:
• Kokarda Narodowa © Aleksander Bąk


[P] 15.02.2019











Biało-Czerwona



Biało-Czerwona
Anna Boduszyńska-Bąk
tkanina unikatowa
Poznań 1978


Biało Czerwona, gobelin, Ann Boduszyńska Bąk, tkanina unikatowa, barwy biało-czerwone, barwy narodowe, barwy Rzeczypospolitej, polska flaga, Kokarda Narodowa


7 lutego minęła 188. rocznica ustanowienia bieli i czerwieni polskimi barwami narodowymi. Postanowieniem Rządu Narodowego z 1831 roku uchwalono, iż kolory herbu Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego będą odtąd barwami polskiej Kokardy Narodowej:

Izba Senatorska i Poselska po wysłuchaniu wniosków Kommissyi Sejmowych zważywszy potrzebę nadania jenostayney oznaki pod którą winni się łączyć Polacy postanowiły i stanowią co następuie:

Artykuł 1.
Kokardę Narodową stanowić będą kolory Herbu Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, to iest: kolor biały z czerwonym.

Artykuł 2.
Wszyscy Polacy, a mianowicie Woysko Polskie te kolory nosić maią w mieyscu, gdzie takowe oznaki dotąd noszonemi były.*


11 lutego przypadają urodziny Anny Boduszyńskiej-Bąk — prywatnie mojej mamy. Z tej okazji przywołam wizerunek jej autorskiego gobelinu, zatytułowanego «Biało-Czerwona». Komentarzem niech będzie fragment wiersza Konstantego I. Gałczyńskiego, który stanowił twórczą inspirację powstania tkaniny.


Pieśń o Fladze

Jedna była — gdzie? Pod Tobrukiem. 
Druga była — gdzie? Pod Narwikiem. 
Trzecia była pod Monte Cassino. 
A każda jak zorza szalona, 
biało-czerwona, biało-czerwona, 
czerwona jak puchar wina, 
biała jak śnieżna lawina, 
biało-czerwona.

Zebrały się nocą flagi. 
Flaga fladze dodaje odwagi: 
— No, no, nie bądź taka zmartwiona. 
Nie pomogą i moce piekła: 
jam ciebie, tyś mnie urzekła, 
nie zmogą cię bombą ni złotem 
i na zawsze zachowasz swą cnotę. 
I nigdy nie będziesz biała, 
i nigdy nie będziesz czerwona, 
zostaniesz biało-czerwona, 
jak wielka zorza szalona, 
czerwona jak puchar wina, 
biała jak śnieżna lawina, 
najukochańsza, najmilsza, 
biało-czerwona. […] *


--
Postanowienie Rządu Narodowego na podstawie uchwały sejmowej z 29 I 1831 r. w sprawie zmiany stempla, godła państwowego i kokardy
** Pieśń o Fladze — Konstanty I. Gałczyński, 1944

Ilustracja:
• Biało Czerwona © Anna Boduszyńska-Bąk, 1978, tkanina unikatowa, bistor, 300 x 350 cm


[P] 11.02.2019











Okres lęgowy uznajemy za rozpoczęty



Orły
Syria
I p.n.e — II n.e.


Orły, orzeł, rzeźba antyczna, Syria, Republika Rzymska, Cesarstwo Rzymskie, nowe godło Polski, gniazdowanie orła, foto © Museum of Fine Arts, Boston




W gnieździe bielika rozpoczął się okres lęgowy, a zatem można oczekiwać, że w pierwszych tygodniach przyszłego miesiąca powinno pojawić się pierwsze jajko. Transmisję z gniazda można oglądać tu: Orli dom na żywo


nowe godło Polski,  Aleksander Bąk, orzeł bielik, gniazdo, lęg 2019, wizerunek orła


--
Ilustracje:
Orły — rzeźba kamienna © Museum of Fine Arts, Boston

• Gniazdo bielika — ukryta kamera (zrzut ekranowy), dabasdati.lv



[P] 10.02.2019









Idzie luty… — napal w piecu



Kafel płytowy z herbem Królestwa Polskiego
Gniezno
XV w.


nowe godło Polski, herb Orzeł Biały, kafel piecowy z herbem, herb Rzeczypospolitej Polskiej, Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie




Zima w pełni, choć już nie taka jak kiedyś. Za oknem tylko jednocyfrowy minus, na szybach brak mroźnych wzorów, a w piecu nic nie huczy. Wspomnieniem z dziecięcych lat jest szum ognia w piecu kaflowym i mrugające iskierki w żarze. A piece bywały zdobne — zwłaszcza te w zamierzchłych czasach. 

Powyżej przykład ceramicznego kafla z heraldycznym orłem, odwróconym kurtuazyjnie w stronę prawą (heraldycznie lewą). Herb Królestwa Polskiego najprawdopodobniej z czasów Kazimierza Jagiellończyka. Prawda, że piękny?


--
Ilustracja:

• Kafel płytowy z herbem Orzeł Biały © Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie



[P] 31.01.2019









Zygmunt I królem Polski



Koronacja Zygmunta Jagiellończyka
Kraków, katedra wawelska
Prymas Andrzej Boryszewski
23 stycznia 1507 r.


nowe godło Polski, projekt godła Zygmunt Kamiński, Orzeł Biały, herb Rzeczypospolitej, herb Korony Królestwa Polskiego, koronacja Zygmunta Starego, modlitewnik Zygmunta Jagiellończyka



Zygmunt Jagiellończyk był 8 z trzynaściorga dzieci Kazimierza Jagiellończyka, króla Polski i wielkiego księcia litewskiego, oraz jego żony Elżbiety Rakuszanki, księżniczki austriackiej, królewny niemieckiej, czeskiej i węgierskiej.

Jako 5 z sześciu synów nie otrzymał godności świeckiej i kościelnej. Najstarszy Władysław objął tron czeski jeszcze za życia ojca, a później węgierski. Po śmierci Kazimierza Jagiellończyka, pierwszym z braci, który objął tron Królestwa Polskiego po ojcu, był Jan Olbracht, natomiast Aleksander zasiadł na tronie wielkoksiążęcym na Litwie. Najmłodszy Fryderyk, dla którego przewidziano karierę kościelną, został biskupem krakowskim, a później gnieźnieńskim, piastując tym samym funkcję prymasa Polski.

W 1499 roku Zygmunt Jagiellończyk, z nadania swojego brata Władysława, objął rządy namiestnika w księstwie głogowskim i opawskim, a później całego Śląska i Łużyc Dolnych. W październiku 1506 roku, po śmierci Aleksandra, Zygmunt Jagiellończyk został obrany wielkim księciem Litwy. W grudniu na sejmie w Piotrkowie wybrany został na króla Polski. 23 stycznia 1507 roku w katedrze na Wawelu odbyła się uroczysta koronacja królewska.

Rzeczpospolita wchodziła w swój najświetniejszy okres. Orzeł w herbie Korony Królestwa Polskiego nabrał w pełni renesansowych cech. Warto przyjrzeć się mu z uwagą, gdyż właśnie sylwetkę orła z okresu panowania Jagiellonów wybrał Zygmunt Kamiński przy projektowaniu polskiego godła, uznając ją jako „kompozycyjnie najwdzięczniejszą i najładniejszą”.*


Zygmunt Stary, medal 1532, Giovanni Mosca


--
Wywiad z prof. Zygmuntem Kamińskim, Sztuka Złotnicza, Zegarmistrzowska, Jubilerska i Rytownicza, 1928

Ilustracja:

• Herb Korony Królestwa Polskiego — Stanisław Samostrzelnik, modlitewnik Zygmunta I, 1524 © British Library

• Zygmunt Król Sarmacji  — Giovanni Mosca, medal jubileuszowy, 1532 © Muzeum Zamek Królewski



[P] 24.01.2019











Wszechcichość



Gniazdo bielika
Łotwa


gniazdo bielika, zima, śnieg, cisza



Gdy pośród szczytów
Nastanie cisza,
Leśnych wierzchołków
Szmer nie porusza,
Zamarły głos
Ptactwa w gęstwinie
Zapewni Cię, iż nas nie minie
Podobny los.


--
* Wszechcichość, Aleksander Bąk 2019 — interpretacja wiersza Ein gleichesJohanna Wolfganga von Goethe 1780
Über al­len Gip­feln
Ist Ruh',
In al­len Wip­feln
Spürest du
Ke­inen Hauch;
Die Vögele­in schwe­igen im Wal­de.
War­te nur, bal­de
Ru­hest du auch 

Ilustracja:

Gniazdo bielika — ukryta kamera (zrzut ekranowy) 15.01.2019, dabasdati.lv

Projekt: Latvijas Ornitoloģijas biedrība / Latvijas Dabas fonds © dabasdati.lv


[P] 15.12.2018











À propos



Powrót Rzeczypospolitej
Przekrój
7 stycznia 1990


Nowe godło Polski, Przekrój 1990, Powrót Rzeczypospolitej, Ustawa o godle, godło Rzeczypospolitej 1927



Tak wygląda okładka tygodnika Przekrój sprzed 29 lat.

Dla „niewtajemniczonych” małe wyjaśnienie — wizerunek na okładce z 7 stycznia 1990 roku przedstawia godło państwowe z Rozporządzenia Prezydenta RP z 13 grudnia 1927 roku.1 Dlaczego redakcja Przekroju pokazała przedwojenny herb Polski? Ponieważ w styczniu 1990 roku nie istniał jeszcze jego nowy wzór.

Nowela konstytucyjna z grudnia 1989, poza 
nazwą państwa „Rzeczpospolita Polska”, przywróciła także koronę na głowie orła, ale tylko nominalnie (tzn. w opisie godła), gdyż jego graficzny wizerunek tak naprawdę jeszcze nie powstał.2 Nad ostatecznym wizerunkiem herbu dyskutowano bowiem jeszcze w gronie specjalistów. Po ostatecznej decyzji pracę nad wprowadzeniem kosmetycznych zmian powierzono Andrzejowi Heidrichowi. Wykonany przez niego projekt wprowadzony został w ramach nowelizacji ustawy o godle z lutego 1990 roku, w której zamieszczono odpowiedni załącznik graficzny.3


Nowe godło Polski, Znak Orła, Andrzej Heidrich, Konrad Bednarowicz, Projekt 3/1990, herb Polski, Orzeł Biały, wzór orła, projekt godła państwowego


Krótki opis pracy Andrzeja Heidricha zamieścił w marcu 1990 roku miesięcznik Projekt w wywiadzie pt. „Znak Orła”.4 O trudnościach projektowych i mankamentach wykonanego wzoru rozmawiałem z Andrzejem Heidrichem w lutym 2016 roku. Z tej okazji otrzymałem autograf na okazjonalnej okładce Projektu, a ze swojej strony podarowałem moje autorskie opracowanie „Orzeł Biały — wprowadzenie do standaryzacji graficznej godła państwowego” z numerem 6.


--
Wizerunek herbu wg projektu autorstwa Zygmunta Kamińskiego (1927), Art. 1. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. (Dz.U. 1927 nr 115 poz. 980)
2 Ustawa z dnia 29 grudnia 1989 r. o zmianie Konstytucji PRL (Dz. U. 1989 Nr 75 poz. 444)
Ustawa z dnia 9 lutego 1990 r. o zmianie przepisów o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 1990 nr 10 poz. 60)
4 Konrad Bednarowicz, Znak Orła, Projekt Nr 3 / 1990

Ilustracje: 
• Powrót Rzeczypospolitej — Przekrój Nr 2324, 07.01.1990 © 1945-2019 Przekrój
Znak Orła, Projekt 3/1990 © archiwum własne

[P] 08.01.2019











Czy wiecie, że…



41. Rajd Dakar
General Financing Team Pitlane
Benediktas Vanagas
Lima, Peru
6 stycznia 2019


Rajd Dakar, Sebastian Rozwadowski, Benediktas Vanagas, GF Team Pitlane, kombinezon rajdowy Rozwadowski, orzeł biały,  projekt, Aleksander Bąk



— Sebastian Rozwadowski, polski pilot litewskiego zespołu rajdowego General Financing Team Pitlane, wystartował w Rajdzie Dakar 2019 w kombinezonie z Orłem Białym mojego autorstwa?

Załoga Benediktas Vanagas i Sebastian Rozwadowski jedzie w tegorocznej edycji rajdu Dakar w Peru samochodem Toyota Gazoo Racing Hilux z numerem 330.


Rajd Dakar, Sebastian Rozwadowski, Benediktas Vanagas, GF Team Pitlane, kombinezon rajdowy Rozwadowski, orzeł biały,  projekt, Aleksander Bąk


Rajd Dakar, Sebastian Rozwadowski, Benediktas Vanagas, GF Team Pitlane, kombinezon rajdowy Rozwadowski, orzeł biały,  projekt, Aleksander Bąk


Bardzo mnie cieszy, że orzeł tak się spodobał, iż niezmiennie widnieje na kombinezonie Sebastiana Rozwadowskiego. Wierzę, że przyniesie szczeście i załoga nie tylko szczęśliwie dotrze do mety, ale także ukończy rajd z lepszym wynikiem niż poprzednio. 

Trzymam kciuki i oczywiście czekam na autograf po powrocie.


--
Zdjęcia: 
Orzeł Biały — kombinezon rajdowy Sebastiana Rozwadowskiego, materiały prasowe © General Financing Team Pitlane
Start podium — relacja online: dakar.com
Załoga GF Team Pitlane — materiały prasowe © General Financing Team Pitlane

[P] 06.01.2019











Renovabitur ut Aquilæ



1 stycznia
Nowy Rok



nowe godło Polski, Nowy Rok, życzenia, Renovabitur ut Aquilae juventus tua, Aleksander Bąk, odnowa orła, odrodzenie, nowe życie, psalm 103




Wedle średniowiecznej legendy orły nie umierały, lecz odradzały się przez wzbicie się ku słońcu, aż po oślepienie i spalenie piór, oraz przez zanurzenie w wodzie. Niech za noworoczne życzenia — także w kontekście jubileuszu odrodzenia Polski — posłużą słowa biblijnego psalmu:

Błogosław, duszo moja, Pana, 
i całe moje wnętrze — święte imię Jego! 

Błogosław, duszo moja, Pana, 
i nie zapominaj o wszystkich Jego dobrodziejstwach! 

On odpuszcza wszystkie twoje winy, 
On leczy wszystkie twe niemoce.

On życie twoje wybawia od zguby, 
On wieńczy cię łaską i zmiłowaniem.

On twoje dni nasyca dobrami: 
odnawia się młodość twoja jak orła.*


--
* Psalm 103, 1-5

Ilustracja:

Orzeł, Bestiariusz Ahmole'a © Biblioteka Bodlejańska


[P] 31.12.2018