AKTUALNOŚCI 2026 (1)

Krzyż ku chwale „Otczyzny”

Jako świeżą ciekawostkę z obszaru na styku sacrum-profanum w heraldyce państwowej pozwolę sobie zapodać wzmiankę o znamiennej symbolicznie poprawce prawnej, dotyczącej herbu Rosji. Zgodnie z ustawą z roku 1993 herb państwowy Federacji Rosyjskiej przedstawiać ma: 

prostokątną czerwoną tarczę heraldyczną z zaokrąglonymi dolnymi narożnikami, zakończoną szpicem, ze złotym dwugłowym orłem unoszącym w górę rozpostarte skrzydła. Orzeł zwieńczony dwiema małymi koronami i — nad nimi — jedną dużą koroną, połączonymi wstęgą. W prawej łapie orła berło, a w lewej jabłko królewskie. Na piersi orła w czerwonej tarczy widnieje srebrny jeździec w niebieskim płaszczu na srebrnym koniu, godzący srebrną włócznią w czarnego smoka, leżącego na plecach pod depczącym go koniem.

Państwowy symbol został wprowadzony prezydenckim dekretem z 30 listopada 1993 roku. Wizerunek oraz opis herbu doprecyzowany został w roku 2000. Obecnie, na mocy ustawy z dnia 29 grudnia 2025 roku o zmianie federalnej ustawy konstytucyjnej o herbie państwowym Federacji Rosyjskiej, dotychczasową treść artykułu 1 uzupełniono zapisem: 

Małe korony, duża korona i jabłko królewskie zwieńczone są prostymi, równoramiennymi krzyżami o rozpostartych końcach.

Przy okazji zauważę, iż traktująca o temacie enuncjacja gazety «Fakt» jest niezgodna z faktami. Nie przesądzam, czy clickbaitowy tytuł „Herb Rosji do poprawki” chciał przebić dziennik «Rzeczpospolita» wieszczący zmianę herbu Polski artykułem pt. „Polski orzeł po nowemu”. Jednak wbrew „faktoidom” prezydent Rosji nie podpisał „dekretu ustanawiającego obecność krzyży nad koronami i kulą w herbie kraju”. Nie jest prawdą, że „Władymir Putin zgodził się na nowy herb Rosji”, ani że „herb zostanie teraz nieco zmodyfikowany”. Krzyże na carskich koronach w herbie Rosji były od jego ustanowienia w roku 1993. Zmiana dotyczy tylko doprecyzowania jego opisu, a sam wzór herbu pozostaje bez zmian.

Natomiast wedle zamiarów rosyjskich projektodawców ustawa ma dodatkowo zapobiegać ewentualnemu zniekształcaniu oficjalnego symbolu Rosji. Warto dodać, że w lipcu 2025 roku rosyjski parlament przyjął też ustawę zakazującą używania oficjalnych znaków heraldycznych z symbolami religijnymi, w których dokonano ich usunięcia. Ustawa ma bowiem „wspierać ochronę tradycyjnych rosyjskich wartości duchowych i moralnych, które stanowią fundament rosyjskiego społeczeństwa, umożliwiając ochronę i umacnianie suwerenności Rosji, zapewnienie jedności wielonarodowego i wielowyznaniowego kraju, ochronę narodu rosyjskiego i rozwój potencjału ludzkiego”.

Dodatkowo — zdaniem deputowanych — ustawa jest niezwykła, gdyż „ożywia historię Rosji i ma stanowić fundament wszystkich jej zwycięstw”:

Zwyciężymy, oczywiście, dzięki specjalnej operacji wojskowej. Ale czeka nas ciężka walka z wrogiem kraju. Aby zwyciężyć, musimy oprzeć się na historii, ideologii, religii i duchowości. 

W kontekście zbrodniczej historii Rosji, której obecne władze oficjalnie uznają współczesne państwo rosyjskie za spadkobiercę Imperium Rosyjskiego oraz komunistycznego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, można skonstatować, że formalno-prawny gest wypacza najgłębsze znaczenie symbolu Krzyża Chrystusowego. Warto mieć to w pamięci również wobec pojawiających się polskiej debacie publicznej sugestii, by głowę orła w polskim herbie zwieńczyć koroną zamkniętą z krzyżem, a także by do katalogu symboli państwowych wprowadzić Wielką Pieczęć Rzeczypospolitej z wizerunkiem corona clausa.

Świadczy to nie tylko o niezrozumieniu heraldycznej symboliki, ale przede wszystkim istoty Dobrej Nowiny Nauczyciela z Nazaretu. To echo czysto ludzkich oczekiwań artykułowanych przez Apostołów — o zasiadaniu w Królestwie Niebieskim na zaszczytnych miejscach po Jego prawicy i lewicy, czy też o spodziewanym przywróceniu Królestwa Izraela. Pozwolę sobie zatem ponownie zaznaczyć, że wprowadzenie korony zamkniętej z krzyżem, w okresie kształtowania się królestw narodowych, nie miało już charakteru religijnego. Motywowana religijnie identyfikacja politycznej suwerenności państwa przy pomocy krzyża, jest obca Chrystusowego przesłaniu: „Królestwo moje nie jest z tego świata”.

Rozumiem karkołomne próby wykreowania treści przez redaktora medium pretendującego do najbardziej opiniotwórczego tytułu prasowego dekady wobec ograniczenia dostępu do informacji z prac Zespołu Eksperckiego do opracowania ustawy o symbolach państwowych Rzeczypospolitej Polskiej, ale… żeby korzystać ze źródła, które zhańbiło się oszczerczym zarzutem wobec autora godła państwowego II RP? — Fe!

Epifania — czyli: heraldyka imaginacyjna

Dziś w Kościele katolickim obchodzona jest liturgiczna Uroczystość Objawienia Pańskiego. Stanowi ono w tradycji chrześcijańskiej wspomnienie pierwszego z trzech wydarzeń, które ujawniły zbawczą misję Jezusa z Nazaretu. Drugim był Chrzest w Jordanie, a trzecim przemiana wody w wino, czyli Cud w Kanie Galilejskiej. Objawienie Pańskie — Epifania (od greckiego επιφάνεια) — było jednym z pierwszych świąt przyjętych przez chrześcijańską wspólnotę, czego dowodzi m.in. fresk z III wieku z rzymskich katakumb Pryscylli. 

Święto stanowi wspomnienie wydarzenia opisanego w Ewangelii jako przybycie do Jerozolimy wiedzionych gwiazdą «Mędrców ze Wschodu» z darami dla „nowo narodzonego króla żydowskiego”. Kim byli owi przybysze nie zostało jednoznacznie wyjaśnione. Greckie określenie Magoi (μαγοι) — w tradycyjnych przekładach Ewangelii tłumaczone jako «mag» — oznacza raczej mędrca, uczonego lub też kapłana. Jednak wiadomo, że w starożytnej Persji istniały klany kapłańskie, które rościły sobie prawa do władzy królewskiej.

Królewską rangę przybyszów ze Wschodu utrwaliła średniowieczna tradycja, której najważniejszym jej źródłem był kult relikwii czczonych w katedrze w Kolonii od XII wieku jako szczątki Caspara, Melchiora oraz Balthasara. Religijny kult stał się także źródłem heraldycznej symboliki związanej z trzema królami w ramach zapoczątkowanej na przełomie XII i XIII wieku praktyki kreowania herbów dla krain i postaci historycznych lub mitycznych, a nawet alegorii, czy też personifikacji cnót.

Ten obszar sztuki heraldycznej określa się we współczesnej literaturze mianem heraldyki imaginacyjnej lub też fantazyjnej (fr. armoiries imaginaires / ang. attributed arms / niem. Fabelheraldik). W średniowiecznych herbarzach zamieszczano herby antycznych władców — m.in. Aleksandra Wielkiego, Gajusza Juliusza Cezara — oraz herosów mitologii greckiej — np. Hektora, Odyseusza i Achillesa. Tworzono herby dla legendarnych królestw oraz władców — Króla Artura i rycerzy Okrągłego Stołu, Rolanda i jego towarzyszy. 

Herby przydawano także postaciom biblijnym — Adamowi i Ewie, Noemu i jego synom, Abrahamowi, Izaakowi i 12 pokoleniom Izraela, Mojżeszowi i Jozuemu, Salomonowi i Dawidowi, Judzie Machabeuszowi,  czy też Janowi Chrzcicielowi. Szczególny przypadek stanowi herb zwany Arma Christi z przedstawieniem narzędzi śmierci krzyżowej. Heraldyczne godła wykreowano także dla Trójcy Świętej, Michała Archanioła, a nawet Szatana i Śmierci. 

Zgodnie z tradycją w okresie Bożego Narodzenia w domach chrześcijańskich oznacza się drzwi poświęconą kredą monogramem C+M+B oraz datą bieżącego roku. Wedle jednej z interpretacji są to pierwsze litery zlatynizowanych imion trzech domniemanych królów-mędrców — Caspra, Melchiora i Baltasara. Inna interpretacja wywodzi go z łacińskiego błogosławieństwa: Christus Mansionem Benedicat (Niech Chrystus błogosławi temu domowi).

Do siego roku!